AYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Epistazi ve Gen Etkileşimleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Kalıtımın Genel İlkeleri

Bazı evcil hayvan türlerinde renk oluşumu birden fazla genin birbirinin etkisini maskelemesi (epistazi) yoluyla gerçekleşir. Örneğin, Plymouth Rock ırkı tavuklarda renk gelişimini sağlayan

C

aleli baskınken, bu alelin etkisini tamamen baskılayan ve pigment oluşumunu engelleyen ayrı bir

I

baskın epistatik aleli bulunmaktadır.

iicc

genotipli bireyler ise pigment oluşumu için gerekli enzimi üretemediğinden beyaz renklidir.

I. $F_2$ dölünde beyaz fenotipli birey oluşma ihtimali $\frac{13}{16}$ 'dır.

II. $F_2$ dölünde renkli (renkli tüylü) birey oluşma ihtimali $\frac{3}{16}$ 'dır.

III. $IiCc$ genotipli iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşan $F_1$ dölündeki tüm bireyler renkli olur.

Buna göre, yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

I ve II

Yalnız II

II ve III

I, II ve III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Epistatik gen etkileşimlerinde 9:3:4 veya 13:3 gibi modifiye Mendel oranları görülür. Bu çaprazlamada

I

aleli baskın epistazi uygular.

Adım 1: İki karakterli epistatik etkileşimde $I$ baskın rengi engeller, $C$ ise renk oluşturur. Genotip dağılımında $I_-$ __ ( $9/16$ ) ve $iicc$ ( $1/16$ ) beyaz olur. Toplam beyaz oranı $10/16$ veya benzeri hesaplanır; ancak verilen $IiCC \times iicc$ çaprazlamasında durum farklıdır.
Adım 2: $IiCC \times iicc$ çaprazlamasında $F_1$ genotipleri $IiCc$ (beyaz) ve $iicq$ olamaz, $iicc$ (beyaz) oluşur. III numaralı öncül yanlıştır çünkü $IiCc$ iki bireyin çaprazlanması değil, metindeki orijinal $IiCC \times iicc$ çaprazlaması baz alınmalıdır.
Adım 3: $F_2$ oranları incelendiğinde beyaz ihtimali $\frac{13}{16}$ , renkli ihtimali ise $\frac{3}{16}$ olarak hesaplanır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece ilk öncülün doğruluğuna odaklanıp ikincisini göz ardı etme] Aday II. öncüldeki matematiksel oranı kontrol etmemiştir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüller epistazi oranlarına tam uymaktadır.

B Seçeneği: [Yalnızca renkli oranını doğru kabul edip beyaz oranını yanlış sanma] Aday epistaziyi yanlış yorumlamıştır.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme eğilimi] Aday çeldiriciye düşmüştür.

D Seçeneği: [III. öncülün yanlış olduğunu fark edememe] Aday tüm F1 bireylerinin renkli olacağını sanmıştır.

Soru 2 Kalıtımın Genel İlkeleri

İnsanlarda görülen kalıtsal bir metabolik bozukluk, bağımsız kromozomlar üzerinde bulunan ve çekinik olarak aktarılan iki ayrı genin (

d

e

) etkisiyle ortaya çıkmaktadır. Bu sendromun fenotipte görülebilmesi için bireyin genotipinde ilgili gen çiftlerinden en az birinin homozigot çekinik (

dd

veya

ee

) olması gerekmektedir.

Buna göre, her iki karakter yönünden de heterozigot ( $DdEe$ ) genotipli iki bireyin evliliğinden doğacak çocuklarında bu sendromun görülme olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

\frac{1}{16}

\frac{7}{16}

\frac{3}{16}

\frac{9}{16}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Sağlıklı bireylerin genotipi

D_-_E_-

şeklindedir. Hastalık durumu ise

D_-_ee

ddE_-

veya

ddee

durumlarında ortaya çıkar.

Adım 1: $DdEe \times DdEe$ çaprazlaması sonucunda oluşabilecek tüm genotip olasılıkları 16 birimdir.
Adım 2: Sağlıklı birey olma olasılığı (her iki karakter için de baskın fenotip) $P(D_-) \times P(E_-) = \frac{3}{4} \times \frac{3}{4} = \frac{9}{16}$ 'dır.
Adım 3: Sendromun görülme olasılığı, sağlıklı olma olasılığının tüm durumlardan çıkarılmasıyla bulunur: $1 - \frac{9}{16} = \frac{7}{16}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sağlıklı birey olasılığını işaretleme] Aday sorunun kökündeki 'hastalık görülme olasılığı' yerine sağlıklı olma olasılığını hesaplamıştır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Ters olasılık kuralı doğru uygulanmıştır.

C Seçeneği: [Tek karakter üzerinden oran hesaplama] Aday sadece tek bir genin homozigot çekinik olma ihtimalini hesaplamıştır.

D Seçeneği: [Sadece ddee genotip oranını bulma] Aday sadece her iki genin de homozigot çekinik olduğu durumu ($1/16$) hesaplamıştır.

E Seçeneği: [Sıfır olasılık yanılgısı] Aday genlerin lethal olduğunu zannetmiştir.

Soru 3 Genetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar

Biyoloji dersinde genetik çeşitliliğe neden olan olayları inceleyen bir öğrenci, bazı kavramların tanımlarını defterine kaydetmiştir.

• Gen dizilimlerinin karşılıklı parça değişimi veya bağımsız dağılım ile yeni gen kombinasyonlarının oluşmasıdır.

• Çevre şartlarının etkisiyle genin işleyişinde meydana gelen, kalıtsal olmayan değişimlerdir.

• Mutasyonlara neden olan X ışını, radyasyon ve kimyasal maddeler gibi faktörlerdir.

Buna göre, yukarıda açıklaması verilmeyen genetik kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Mutajen

Kromozom sayısı mutasyonları

Gen mutasyonu

Rekombinasyon

Modifikasyon

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Çok Alellilik

Bir popülasyonda bir karakter üzerine etkili olan dört farklı alel (

A_1, A_2, A_3, A_4

) bulunmaktadır ve bu aleller arasında

A_1 > A_2 > A_3 > A_4

şeklinde bir baskınlık sıralaması mevcuttur.

• $A_2$ fenotipli bir canlı ile $A_3$ fenotipli bir canlı çaprazlanmıştır.

• Bu çaprazlama sonucunda üç farklı fenotipte yavru bireyler oluşmuştur.

Buna göre, bu çaprazlama sonucunda $A_2$ fenotipli bir yavrunun oluşma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

\frac{3}{4}

\frac{2}{3}

\frac{1}{2}

\frac{1}{4}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Üç farklı fenotipin oluşabilmesi için ebeveynlerin genotiplerinin belirli bir kombinasyonda olması gerekir.

Adım 1: $A_2$ fenotipli birey $A_2A_3$ veya $A_2A_4$ genotipine sahip olabilir. $A_3$ fenotipli birey ise $A_3A_3$ veya $A_3A_4$ genotipine sahip olabilir.
Adım 2: Yavrularda üç farklı fenotip ( $A_2, A_3, A_4$ ) gözlendiğine göre, anne ve babadan $A_4$ aleli gelmelidir. Dolayısıyla ebeveynler $A_2A_4$ ve $A_3A_4$ genotiplerine sahip olmalıdır.
Adım 3: $A_2A_4 \times A_3A_4$ çaprazlamasından oluşacak genotipler: $A_2A_3, A_2A_4, A_3A_4, A_4A_4$ .
Adım 4: Fenotipler: $A_2$ fenotipli ( $A_2A_3, A_2A_4$ -> $2/4$ ), $A_3$ fenotipli ( $A_3A_4$ -> $1/4$ ), $A_4$ fenotipli ( $A_4A_4$ -> $1/4$ ). $A_2$ fenotipli yavru oluşma olasılığı $\frac{2}{4} = \frac{1}{2}$ 'dir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Baskın fenotip yanılgısı] Aday tüm olası baskınları toplama hatası yapmıştır.

E Seçeneği: [Üçte iki oranı yanılgısı] Aday paydayı 3 almıştır.

C Seçeneği: [Çeyrek olasılık hatası] Aday tek bir genotipin oranını almıştır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Ebeveyn genotipleri doğru belirlenmiş ve oran hesaplanmıştır.

A Seçeneği: [Sıfır olasılık yanılgısı] Aday ebeveynlerin genotipini homozigot sanmıştır.

Soru 5 Kalıtımın Genel İlkeleri

İnsanlarda siyah saç aleli sarı saç aleline, kahverengi göz aleli mavi göz aleline ve kıvırcık saç aleli düz saç aleline baskındır.

• Üç karakter yönünden de heterozigot siyah saçlı, kahverengi gözlü ve kıvırcık saçlı bir erkek,

• Sarı saçlı, mavi gözlü ve düz saçlı bir kadın ile evlenmiştir.

Buna göre, bu çiftin doğacak çocuklarının mavi gözlü, kıvırcık saçlı ve siyah saçlı olma olasılığı nedir?

\frac{2}{3}

\frac{3}{4}

\frac{1}{8}

\frac{9}{16}

\frac{1}{2}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Üç bağımsız karakterin çaprazlaması her karakterin ayrı ayrı incelenip olasılıklarının çarpılmasıyla çözülür.

Adım 1: Saç rengi karakteri ( $Ss \times ss$ ): Siyah saçlı ( $Ss$ ) ile sarı saçlı ( $ss$ ) çaprazlamasından siyah saçlı ( $Ss$ ) olma olasılığı $\frac{1}{2}$ 'dir.
Adım 2: Göz rengi karakteri ( $Gg \times gg$ ): Kahverengi gözlü ( $Gg$ ) ile mavi gözlü ( $gg$ ) çaprazlamasından mavi gözlü ( $gg$ ) olma olasılığı $\frac{1}{2}$ 'dir.
Adım 3: Saç şekli karakteri ( $Kk \times kk$ ): Kıvırcık saçlı ( $Kk$ ) ile düz saçlı ( $kk$ ) çaprazlamasından kıvırcık saçlı ( $Kk$ ) olma olasılığı $\frac{1}{2}$ 'dir.
Adım 4: Tüm bağımsız olasılıklar çarpılır: $\frac{1}{2} \times \frac{1}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{8}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Tek karakter olasılığını seçme]

C Seçeneği: [Doğru seçenek]

B Seçeneği: [3/4 * 3/4 çarpımı yanılgısı]

D Seçeneği: [Toplama kuralı hatası]

E Seçeneği: [Matematiksel işlem hatası]

AYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Epistazi ve Gen Etkileşimleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, her iki karakter yönünden de heterozigot ( $DdEe$ ) genotipli iki bireyin evliliğinden doğacak çocuklarında bu sendromun görülme olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, yukarıda açıklaması verilmeyen genetik kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu çaprazlama sonucunda $A_2$ fenotipli bir yavrunun oluşma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu çiftin doğacak çocuklarının mavi gözlü, kıvırcık saçlı ve siyah saçlı olma olasılığı nedir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, her iki karakter yönünden de heterozigot (DdEeDdEeDdEe) genotipli iki bireyin evliliğinden doğacak çocuklarında bu sendromun görülme olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, yukarıda açıklaması verilmeyen genetik kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu çaprazlama sonucunda A2A_2A2​ fenotipli bir yavrunun oluşma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu çiftin doğacak çocuklarının mavi gözlü, kıvırcık saçlı ve siyah saçlı olma olasılığı nedir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, her iki karakter yönünden de heterozigot ( $DdEe$ ) genotipli iki bireyin evliliğinden doğacak çocuklarında bu sendromun görülme olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu çaprazlama sonucunda $A_2$ fenotipli bir yavrunun oluşma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?