AYT Biyoloji: Kalıtım & X Kromozomuna Bağlı Çekinik Karakterler (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kalıtım

İnsanlarda kırmızı-yeşil renk körlüğü, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik bir allele aktarılmaktadır. Genetik danışmanlık alan bir ailede, annenin renk körlüğü bakımından taşıyıcı, babanın ise sağlıklı fenotipte olduğu bilinmektedir.

Bu ailenin doğacak çocuklarının renk körü kız çocuğu olma ihtimali yüzde kaçtır?

A

0

C

50

B

25

E

100

D

75

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Taşıyıcı anne (

X^R X^r

) ile sağlıklı babanın (

X^R Y

) çaprazlanmasında kız çocuklarının tümü sağlıklı (

X^R X^R

veya

X^R X^r

) olur; bu nedenle renk körü kız çocuğu doğma ihtimali sıfırdır.

Annenin genotipi: $X^R X^r$ (Taşıyıcı)
Babanın genotipi: $X^R Y$ (Sağlıklı)
Çaprazlama sonucunda oluşabilecek kızlar: $X^R X^R$ (Sağlıklı) ve $X^R X^r$ (Taşıyıcı)
Renk körü kız ( $X^r X^r$ ) oluşma ihtimali 0'dır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Mutlak hastalık varsayımı] Annenin taşıyıcı olmasının tüm soyu etkileyeceğini düşünen adaylar seçer.

D Seçeneği: [Genel olasılık karmaşası] Mendel oranlarını ezbere yazan adayların düştüğü çeldiricidir.

B Seçeneği: [Tüm çocuklarda %25 ihtimal hesabı hatası] Cinsiyet ayrımı yapmadan tüm bireyler üzerinden %25 hasta çocuk oranını karıştırıp direkt işaretleyen öğrenciler düşer.

C Seçeneği: [Taşıyıcı anne oranını direkt kız çocuklarına uygulama hatası] Annenin taşıyıcı olmasından dolayı kızların yarı yarıya hasta olacağını varsayanlar bu hataya düşer.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Babanın sağlıklı olmasından ötürü kız çocuklarının hasta olamayacağını doğru analiz eden adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 2 Kalıtım

İnsanlarda cinsiyeti belirleyen gonozomlardan biri olan Y kromozomu, homolog olmayan segmentinde bazı özel genleri taşır.

I. Babadan erkek çocuklarına doğrudan aktarılabilir.

II. Özelliğin kız çocuğunda görülmesi için genin babadan aktarılması şarttır.

III. Özellik babada varsa doğrudan tüm erkek çocuklarında fenotipte ortaya çıkar.

Buna göre Y kromozomuna bağlı taşınan bir özellik ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

Yalnız III

D

I ve II

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Kalıtım

X kromozomu üzerinde çekinik olarak aktarılan kalıtsal karakterlerin popülasyondaki ve aile içi dağılımı cinsiyete bağlı olarak farklılık gösterir.

I. Kız çocuğunun fenotipinde bu özelliğin görülebilmesi için ilgili genin hem anneden hem de babadan aktarılması gerekir.

II. Taşıyıcı bir annenin erkek çocuğunun fenotipinde bu özellik görülebilir.

III. Özelliğin erkek çocukların fenotipinde görülme ihtimali, kız çocuklarının fenotipinde görülme ihtimaline göre daha fazladır.

X kromozomu üzerinde çekinik olarak taşınan bir özellik için yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

B

Yalnız II

C

Yalnız III

E

I, II ve III

D

I ve II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

X'e bağlı çekinik özelliklerde dişi bireyin hasta olması için

X^r X^r

olmalıdır (biri anneden, biri babadan). Taşıyıcı annenin erkek çocukları %50 ihtimalle hasta olur (

X^r Y

). Erkeklerde tek X olduğu için çekinik gen direkt fenotipte görülür, bu nedenle erkeklerde görülme sıklığı dişilere göre daha fazladır.

I. Öncül doğrudur, dişilerin hasta olması homozigot çekinik olmayı gerektirir.
II. Öncül doğrudur, taşıyıcı anneden $X^r$ alan erkek çocuk hasta olur.
III. Öncül doğrudur, erkekler tek X kromozomuna sahip olduğu için tek çekinik genle hasta olurlar.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca dişi kalıtımını doğru bulup diğerlerini dışlama] Sadece ilk öncüle odaklanan adaylar bu seçeneğe yönelir.

D Seçeneği: [III numaralı öncülü gözden kaçırma] Frekans kıyaslamasını atlayan adayların düştüğü tuzaktır.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin X'e bağlı çekinik kalıtım kurallarıyla birebir uyuştuğunu fark eden adaylar bu şıkkı işaretler.

B Seçeneği: [Eksik değerlendirme] Sadece erkek çocuk ihtimalini doğrulayıp diğerlerini göz ardı edenler düşer.

C Seçeneği: [Yalnızca frekans kıyaslamasını doğru kabul etme] Sadece III. öncülün doğruluğuna odaklananlar seçer.

Soru 4 Kalıtım

Kulak kıllılığı, insanlarda Y kromozomunun X kromozomu ile homolog olmayan segmentinde taşınan ve babadan oğula geçen bir karakterdir.

I. Kulak kıllılığının görüldüğü babanın tüm erkek torunlarında (erkek çocuklarının erkek çocuklarında) kesinlikle kulak kıllılığı görülür.

II. Kulak kıllılığı babadan oğula aktarılır.

III. Erkek çocuğu bu özelliğin genini hem anneden hem babadan alabilir.

Buna göre kulak kıllılığı ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

C

Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Kalıtım

Annesi renk körü hastalığı açısından hasta (

X^r X^r

), babası sağlıklı (

X^R Y

) olan bir kadının, renk körü bir erkek ile evlendiği bilinmektedir.

Bu evlilikten renk körü erkek çocukların doğma ihtimali aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

D

\frac{3}{4}

E

1

B

\frac{1}{2}

C

\frac{1}{4}

A

0

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Annesi hasta (

X^r X^r

) ve babası sağlıklı (

X^R Y

) olan kadın kesinlikle taşıyıcıdır (

X^R X^r

). Bu kadının renk körü erkek ile evliliği (

X^r Y

) çaprazlandığında:

X^R X^r

,

X^R Y

,

X^r X^r

,

X^r Y

oluşur. Renk körü erkek çocuk (

X^r Y

) doğma olasılığı

\frac{1}{4}

toplam çocuk içinde, ancak erkek çocuklar arasında

\frac{1}{2}

'dir.

Kadının genotipi: $X^R X^r$ (Annesinden $X^r$ , babasından $X^R$ almıştır).
Erkeğin genotipi: $X^r Y$ (Renk körü).
Çaprazlama: $X^R X^r imes X^r Y \to X^R X^r, X^R Y, X^r X^r, X^r Y$ .
Tüm çocuklar içinde renk körü erkek ( $X^r Y$ ): $\frac{1}{4}$ . Soru kökünde 'erkek çocuklarının doğma ihtimali' veya standart ÖSYM kalıbında erkek çocuklar arasından sorulduğunda dikkat edilir; ancak oran $\frac{1}{4}$ tüm çocuklar içinde, erkek çocukların yarısı hastadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Yüksek olasılık hesap hatası] Genetik oranı yanlış toplayanlar seçer.

E Seçeneği: [Kesinlik yanılgısı] Tüm çocukların hasta olacağını zannedenler.

B Seçeneği: [Erkek çocuk şartlı olasılık karışıklığı] Erkek çocuklar içindeki oranı hesaplayanların düştüğü çeldiricidir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Çaprazlama sonucunda $\frac{1}{4}$ oranını doğru bulan adaylar bu şıkkı işaretler.

A Seçeneği: [Sıfır olasılık yanılgısı] Çaprazlamayı yapmadan yanlış kuranlar seçer.

Soru 6 Kalıtım

Hemofili, kanın pıhtılaşma mekanizmasında rol oynayan bazı faktörlerin eksikliğiyle kendini gösteren ve kalıtsal olarak aktarılan bir rahatsızlıktır.

I. X kromozomu üzerinden baskın olarak taşınır.

II. Kanın pıhtılaşmamasına neden olabilir.

III. Kadın ve erkeklerde görülebilir.

Hemofili özelliği için yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

I ve II

E

II ve III

C

Yalnız III

B

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 7 Kalıtım

X kromozomu üzerinden baskın olarak taşınan kalıtsal bir özelliğin kalıtım sürecinde dişi ve erkek bireylerde farklı fenotipik yansımaları görülür.

I. Kız çocuklarında özelliğin görülmesi için genin hem anneden hem babadan gelmesi şarttır.

II. Özelliğin görüldüğü erkek çocuğuna ilgili gen kesinlikle annesinden gelmiştir.

III. Homozigot baskın bir annenin bütün çocuklarında bu özellik görülür.

X kromozomu üzerinden taşınan baskın bir özelliğin kalıtımı ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

B

Yalnız III

C

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

X'e bağlı baskın kalıtımda kız çocuğunun hasta olması için tek bir baskın alel yeterlidir (babadan veya anneden gelebilir, I yanlıştır). Erkek çocuklar X kromozomunu annesinden alır, bu nedenle hasta erkek çocuğun annesi kesinlikle hastadır (II doğrudur). Homozigot baskın anne (

X^D X^D

) tüm çocuklarına baskın aleli aktarır, bu nedenle tüm çocuklarında bu özellik görülür (III doğrudur).

I. Öncül yanlıştır, baskın özellikte tek bir ebeveynden gelmesi yeterlidir.
II. Öncül doğrudur, erkekler X kromozomunu anneden alır.
III. Öncül doğrudur, homozigot anne tüm çocuklarına X^D verir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [I numaralı öncülü doğru sanma] Baskın karakteri çekinik gibi düşünerek her iki ebeveynden şart koşanlar.

B Seçeneği: [II numaralı öncülü göz ardı etme] Sadece III'e odaklananlar.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] II ve III numaralı öncüllerin doğruluğunu, I'in yanlışlığını kanıtlayan adaylar bu şıkkı işaretler.

E Seçeneği: [I numaralı öncülün doğruluğunda yanılgı] Tüm öncülleri doğru kabul edenler.

A Seçeneği: [Eksik öncül seçimi] Sadece II'yi doğru bulup III'ü gözden kaçıranlar.

AYT Biyoloji: Kalıtım & X Kromozomuna Bağlı Çekinik Karakterler (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu ailenin doğacak çocuklarının renk körü kız çocuğu olma ihtimali yüzde kaçtır?

Buna göre Y kromozomuna bağlı taşınan bir özellik ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

X kromozomu üzerinde çekinik olarak taşınan bir özellik için yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre kulak kıllılığı ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bu evlilikten renk körü erkek çocukların doğma ihtimali aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Hemofili özelliği için yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

X kromozomu üzerinden taşınan baskın bir özelliğin kalıtımı ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)