TYT Türkçe: Paragrafta Yapı & Giriş Cümlesi Oluşturma (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

----. Örneğin yüksek enlemlerdeki Grönland ve Sibirya'da yılın büyük bölümünde dondurucu soğuklar hüküm sürer. Bu nedenle yerel halklar, enerjiyi ve ısıyı korumaya dönük kalın giyim, kürk kullanımı ve izole barınaklar etrafında bir yaşam kültürü şekillendirmiştir. Buna karşılık kurak ve yüksek sıcaklığın hâkim olduğu Basra Körfezi çevresindeki insanlar; evlerini rüzgârı içeri çekecek kulelerle donatmış, hafif ve örtücü giysileri tercih ederek aşırı sıcağı hafifletmenin yollarını aramıştır. Her iki toplum da karşılaştığı coğrafi zorlukları bertaraf edecek pratikler üretmiştir.

----? Elbette vardır, üstelik edebiyat tarihinin en saygın kalemlerinin bile başına gelir bu durum. Nitekim bir denemesinde eleştirmen şöyle der: 'Dostoyevski'nin kurgusal temposu beni kimi zaman çok yorar; diyalogların arasına serpiştirilmiş felsefi tiratları atlaya zıplaya okurum. Aslında vermek istediği temel çatışmayı ve ana düğümü çok iyi anlarım ama bazı bölümleri hızla geçmekten kendimi alamam.'

Bazı yazarların kurmaca dünyasına adım attığınızda, satır aralarındaki örtük göndermeler ve üslup incelikleri sizi hemen başka metinlere, farklı edebî limanlara sürükler. Yazarın kullandığı bir metafor veya kurduğu bir cümle, hafızanızda başka bir ustanın sesini yankılatır; gidip o yazarı okuma arzusu duyarsınız. ----.

----. Nitekim usta yazar, yaratım sürecinde zihnine hücum eden binlerce ayrıntı arasından sadece öykünün ruhuna dokunanları cımbızla çekip aldığını belirtir. Bu tercih her zaman masa başında, planlı bir şekilde gerçekleşmez; yazarın sezgileri ve bilinçaltı da bu ayıklama çarkının içinde aktif rol oynar. Kurmaca metin, yaşanmış her şeyi boca etmek değil; amaca hizmet eden detayları seçip fazlalıkları geride bırakma ustalığıdır.

Antolojiyi hazırlamaya koyulduğumda elli şairle bir sınır çizmiştim. Başlangıçta bu kadroya kesinlikle gireceğini düşündüğüm isimlerde pek yanılmadım. Fakat şairlerin tüm külliyatını derinlemesine incelediğimde kaçınılmaz olarak bazı elemeler yapmak zorunda kaldım; kimi isimler liste dışı kaldı. Kuşkusuz Cumhuriyet şiirimizin bütün zenginliğini eksiksiz yansıtmak için yüzlerce şaire yer vermek gerekirdi ama hacim bakımından bu imkânsızdı. Bu yüzden sadece şiirimize yeni bir soluk getiren, kendi özgün sesini bulmuş ve kırılma noktası yaratmış elli şairi seçkime aldım.

(I) Şehirlerin yüzyıllar boyunca uğradığı mekânsal değişimleri açıklayanlar, çoğunlukla büyük yangınları ve savaşları temel etken olarak görürler. (II) Ancak modern sanayi toplumunun son yarım asırda kentleri nasıl kökten dönüştürdüğünü yeterince tartıştıklarından emin değilim. (III) Çünkü insanlık tarihinin hiçbir evresinde, son elli yıldaki kadar hızlı ve geri döndürülemez bir kentsel başkalaşım yaşanmamıştır. (IV) Oysa yazarlarımızın ve şairlerimizin kadim şehirlere dair nostaljik hatıraları kaleme alırken yeni kurulan betonarme banliyöleri edebiyata taşımaktan kaçınmaları düşündürücüdür. (V) Nitekim modernleşmenin dayattığı bu kontrolsüz büyüme sonucunda bin yıllık tarihî doku silinmiş, kentler tekdüze beton yığınlarına teslim olmuştur.

----. Eleştirmen de incelemeci de yapıtı bütüncül bir bakışla masaya yatırır; her ikisi de metnin iç dinamiklerini ve parçaların bütünle ilişkisini görünür kılar. Ne var ki yöntemleri ve hedefleri ayrışır. İnceleme; metni katmanlarına ayırır, yapısal unsurlarını betimler ve anlam haritasını çıkarır. Eleştiri ise bu tahlilin ötesine geçerek estetik bir değer yargısına varır, eserin edebiyat tarihindeki yerini tayin eder. Kısacası inceleme 'nasıl' sorusuyla, eleştiri ise 'ne kadar değerli' sorusuyla ilgilenir.

(I) Fakir Baykurt, yapıtlarıyla Anadolu köylüsünün yaşadığı sosyoekonomik çıkmazların ve toprak kavgalarının edebiyatta yankı bulmasını sağlamıştır. (II) Bizler, cumhuriyetin ilk kuşaklarının köy enstitüleri ışığında verdiği aydınlanma mücadelesinden büyük oranda onun romanları sayesinde haberdar olduk. (III) Fakir Baykurt'un yapıtları, kırsal kesimin çelişkilerini çıplak bir gerçekçilikle yansıttığı için uzun yıllar dönemin bürokrasisi tarafından tepkiyle karşılandı. (IV) Fakir Baykurt'un edebiyatımızdaki asıl gücü, ezilen köy insanının hak arama bilincini edebî bir dille temsil etmiş olmasıdır. (V) Nitekim yazar, ileri yaşlarında Almanya'ya göç etmiş ve ömrünün son yıllarını orada geçirmiştir.