TYT Türkçe: Paragrafta Anlatım Biçimleri & Bilimsel-Açıklayıcı Anlatım ve Tanımlama (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Yer kabuğunun derinliklerinde biriken tektonik gerilimin aniden boşalmasıyla oluşan sismik dalgalara deprem denir. Odak noktasının yeryüzündeki izdüşümüne merkez üssü adı verilirken dalgaların yayılma biçimi sismograflarla ölçülür. Dalgalar yer altındaki elastik tabakalarda homojen bir doğrultuda ilerlediğinde bu hareket türü birincil dalga olarak adlandırılır. Ancak kırılma düzlemleri heterojen bir yapı gösterdiğinde dalgaların yayılım hızı ve doğrultusu sapmalara uğrar; bu karmaşık sismik hareketler ise yüzey dalgası veya kırılma şoku şeklinde nitelendirilir.

Atölye basık mı basık, loş ve tozlu bir dehliz... İs kokan kerpiç duvarlara solgun bir takvim yaprağı gibi eğreti asılmış eski aynalar. Çatlak camlarından sızan cılız kış güneşi, yerde duran paslı mengenelerin üzerine vuruyor; köşedeki döküm soba ise öfkeyle hırıldayan bir ihtiyar gibi homurdanıp tütüyor. Tezgâhın üstünde ustasının elinden fırlatılmış gibi duran körelmiş keskiler, yıpranmış zımparalar, yağdan kararmış tahta saplı eğeler... Bu viraneyi yenilemeye kalksanız astarı yüzünden pahalıya gelir.

Geçmişte yaşanmış ya da kurgusal olayların kişi, yer ve zaman bağlamında estetik bir dille aktarılmasına anlatı sanatı denir. Genel bir Edebiyat Tarihi incelendiğinde bu türün yazılı köklerinin 4000 yıl veya 3500 yıl öncesine kadar uzandığı ifade edilir. Mezopotamya'dan, Çin'den, Hint coğrafyasından doğup gelişen bu gelenek; insanlığın ortak hafızasını oluşturur. Masallardan destanlara, efsanelerden modern metinlere kadar uzanan bu birikim; kulaktan kulağa, nesilden nesle ve çağdan çağa aktarılarak bugüne ulaşmıştır.

Felsefenin ve kuramsal düşüncenin temel hareket noktası, insanın varoluşsal serüvenini anlamlandıran soyut bilinçtir. Bu bilinç; insanın doğayla, toplumla ve kendi zihinsel süreçleriyle kurduğu çok katmanlı ilişkilerin ürünü olan kavramsal bir yapıdır. Duyusal algı, çoğunlukla anlık ve değişken izlenimlerle sınırlı kalırken felsefi bilinç hem geçmişi hem de geleceği kuşatan evrensel bir kavrayışla derinleşir. Bu yönüyle felsefi kavrayış, gündelik pratiklere kıyasla insanı daha köklü sorgulamalara yöneltir. Ne var ki tam da bu soyut yapısı sebebiyle gündelik algı kolayca benimsenirken felsefi kavrayış yoğun bir zihinsel çaba gerektirir.

Dikitler ve sarkıtlar, kireç taşı gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu karstik mağaralarda meydana gelen kimyasal çökelti şekilleridir. Mağara tavanından sızan kalsiyum bikarbonatlı suların içindeki karbondioksit gazı uçar ve geride kalsiyum karbonat tortusu kalır. Yıllar boyunca damlayan bu sular, tavanda aşağıya doğru birikerek sarkıtları; damlaların tabana düşüp birikmesiyle de tabandan yukarıya doğru dikitleri meydana getirir. Zamanla bu iki oluşum birleştiğinde mağara sütunları ortaya çıkar.

Kelimeler vardır tıpkı tohumlar gibidirler. Gösterişli, süslü bir zarf nasıl ki çürük bir tohumu gizliyorsa yaldızlı sözler de sığ düşünceleri öyle perdeler. Sözün süsünden asıl anlama ulaşmak güçleşir. Kimi insanlar da kelimelerin bu büyülü örtüsünü ustaca kullanarak çevrelerindeki insanları aldatıcı fikirlerle etkilemeyi başarırlar.

Ulu çınarları, masal kokan sokakları, dupduru dereleri, yemyeşil yaylaları olan bir coğrafyada büyüyüp de bir halk ozanı gibi türkü yakmayan birine rastlarsan; sakın şaşırma! Dört bir yanı tabiatla sarılmış bu topraklarda, şaşıracaksan bir kez olsun çimene uzanıp da rüzgârın sesine kulak vermemiş birini görünce dudağın uçuklasın.

Toros Dağları'nın batı yamacına serpilmiş irili ufaklı onlarca Yörük köyü arasından bir rota belirlemek hayli güçtür. Fakat benim gözümde Köprülü Kanyon boyunca dizilen Selge, Altınkaya, Beşkonak ve Ballıbucak köylerinin bambaşka bir anlamı vardır. Toros ekosisteminin kalbinde yer alan bu köyler; gurbetçi yöre halkının yaz aylarını geçirdiği, geçmişte kışlak ile yaylak arasında göç ettiği birer durakken şimdilerde ekoturizmin gözdesi hâline gelmiştir. Manavgat ilçe merkezinden kuzeye yönelip kanyon yoluna girildiğinde Tazı Kanyonu'nun yanı sıra Olukköprü, Değirmenözü gibi doğa harikalarını görmek mümkündür. Serik üzerinden yukarı vadilere tırmanıldığında ise Akbaş, Etler ve Yanköy güzergâhındaki sedir ormanlarını keşfetmek olasıdır.