TYT Türkçe: Paragrafta Anlam & Paragrafta Boşluk Doldurma (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Popüler kültür ürünlerinin genç dimağlar üzerindeki tesirini hepimiz biliyoruz; özellikle görsel anlatılar gençleri mıknatıs gibi kendine çekiyor. Şimdi öyle bir kurgusal evren tasavvur edin ki merkezinde pelerinli kahramanlar değil, bilimin sınırlarını zorlayan Nikola Tesla yer alıyor. Üstelik bu kurguda anlatıcının yoldaşı bizzat eseri elinde tutan okurun kendisi. Kahraman ve yol arkadaşı belirlendi, peki ----? Elektromanyetik dalgaların fısıltısını takip ederek çağları aşan bir serüvene atılıyoruz. Zamanın ve mekânın büküldüğü duraklarda fiziğin, kuantum mekaniğinin ve modern teknolojinin sır perdesini aralıyoruz; yolda Maxwell ve Faraday gibi dehalarla karşılaşıyoruz.

(I) Ankara'da kış aylarında nadiren görülen ayazsız ve ılık günlerden birine uyandık. (II) Hafta sonu planımı erkenden yapıp bu konudaki kaynak taramama hız verdim. (III) Epeydir "biyografi" ve "otobiyografi" türlerinin sınırları üzerine kapsamlı bir çalışma yürütmek istiyordum. (IV) Parklarda dolaşmak yerine, kütüphanemdeki ilgili monografileri tek tek elden geçirmeye karar verdim. (V) Çalışma masamın başında, çayımı yudumlayarak saatler süren verimli bir tasnif işine giriştim.

Distopik anlatılarda sistemin kriz anlarındaki refleksi daima aynı mekanizmayla işler. Şehirde aniden beliren ve insanların hafızalarını birer birer silen gizemli bir unutkanlık dalgası baş gösterir. Olayın vahametini kabul etmek ve kaynağını araştırmak yerine otoriteler, hafızasını yitirenleri derhâl toplumdan soyutlayıp yüksek duvarlar ardındaki merkezlere hapseder. Oysa bu unutkanlık karanlık bir boşluk değil, zihnin fazlalıklardan arınarak yepyeni bir algı boyutu kazanmasıdır. Yönetim ise çözümü derinleştirmek yerine etkilenen bireyleri tecrit ederek krizin üstünü örtmeye çalışır. Yani bu ----.

(I) Dijitalleşmenin ve küreselleşmenin ivme kazanmasıyla birlikte dünya genelinde toplumsal yapılar ve kültürel alışverişler daha önce görülmemiş bir hızla birbirine eklemlenmektedir. (II) Sınırların geçirgenleştiği bu yeni düzende kültürler arası etkileşim artarken yerel değerlerin aşınması gibi ciddi riskler de doğmaktadır. (III) Özellikle kitle iletişim araçlarının tekdüzeleştirici etkisi, yerel kültürleri küresel bir popüler kültür havuzunda erime tehlikesiyle karşı karşıya bırakmaktadır. (IV) Bireyin ve toplumun hafızasını canlı tutan geleneksel el sanatları, bir milletin estetik algısını nesilden nesle aktaran en somut taşıyıcıdır. (V) Zanaatkârın sabırla ve ustalıkla şekillendirdiği her motif, ait olduğu toplumun tarihsel ve kültürel kimliğine vurulmuş silinmez bir mühür niteliğindedir.

I. Hangi düşünce ekolü olursa olsun hayatta biri kendini mutlak hakikatin tek temsilcisi ilan ederse orada dogmatizm ve çatışma başlar. II. Hiçbiri diğerinin alanını bütünüyle işgal edemez ve onu anlamsız kılamaz. III. Pozitif akıl ve mantık, evreni anlamlandırmada başvurduğumuz yegâne yöntem değildir. IV. Bu ilan, diğer tüm anlama biçimlerini yok sayarak düşünsel bir savaşı göze almak demektir. V. İnsan hayatında sezgisel, estetik, ahlaki ve pratik olmak üzere pek çok bilme biçimi vardır ve her birinin varlığı vazgeçilmezdir.

I. İlk Dönem Şiirleri ve Sessizliğin Sesi ile edebiyat dünyasına adım atan, ardından Gece Yürüyüşü ile adını geniş kitlelere duyuran şair; Araf, Gölgeler, Rüzgârın Dili ve Dönüş adlı yapıtlarıyla poetikasını zirveye taşımıştır. II. Edebiyat ile varoluşsal kaygılar arasında felsefi, psikolojik ve estetik açıdan koparılması güç bir bağ vardır. III. Bu kabulden yola çıkan şair, şiir ile ontolojik sorgulama arasındaki bağı imgesel derinliğe ve özgün bir ritme sahip dizelerle inşa etmeye çalışmıştır. IV. Şiir de tıpkı resim ve musiki gibi insanın dünyadaki anlam ve aidiyet arayışının estetik bir dışavurumudur. V. Şiirinde varoluşsal sancıları merkeze alan çağdaş şairlerden biri olarak o, edebiyatın en temel vazifesinin insanın içsel hakikatini uyandırmak olduğunu savunur.

(I) Kakmacılık sanatında kullanılan en kaliteli abanoz ağacı, gövdesi oldukça sert, dokusu sıkı ve yoğunluğu yüksek olan tropikal türlerden temin edilir. (II) Koyu siyah ve koyu kahve tonlarına sahip bu odun türü, pürüzsüz yüzeyi sayesinde ışığı mükemmel biçimde yansıtır; damarsız olanına has abanoz adı verilir. (III) Hindistan ve Seylan adalarında yetişen bu sert ağaç türünden ince kesitler almak maharet gerektirse de elde edilen kaplamalar neme ve çürümeye karşı yüzyıllarca direnç gösterir. (IV) Ahşap kakma sanatının geçmişi, Eski Mısır ve Mezopotamya uygarlıklarında fildişi, altın varak ve bağa ile birlikte firavun mezarlarına konulan mobilyalara kadar uzanır. (V) Bu yöntemle hazırlanan eşyaların özellikle Tutankhamun'un mezar odasından çıkarılan taht ve sandıklarda kusursuzca birleştirildiği görülmektedir. (VI) Dönemin ustaları tarafından büyük bir sabırla üretilen bu kakmalı sandıklar, panolar ve törensel eşyalar bugün Kahire Müzesi'nin paha biçilmez hazineleri arasında sergilenmektedir.

(I) Mars'ın yüzeyinde sıvı su barınmadığı ve tam bir çöl olduğu konusunda hiçbir kuşku yok. (II) İncecik karbondioksit atmosferinin altında dondurucu soğuklar ve öldürücü kozmik radyasyon hüküm sürer. (III) Bu çorak araziye inen robotik araçlar, Dünya'dakinden farksız görünen kayalık vadilerin ve kurumuş nehir yataklarının fotoğraflarını çekmiştir. (IV) Yine de şaşırtıcı bir biçimde Mars, jeolojik yapısıyla yerkürenin geçmişine ışık tutan bir ikiz gibidir. (V) Bu dikkat çekici benzerlik, bilim kurgu yazarlarının Mars'ı bir zamanlar gelişmiş uygarlıklara ev sahipliği yapmış kızıl bir cennet olarak hayal etmelerine yol açmıştır.

(I) Çeviri edebiyat ile telif eserler arasındaki görünmez hiyerarşi, yayın dünyamızda öteden beri tartışılan sancılı bir konudur. (II) Bu eşitsiz algı nedeniyle yerli yazar, özgün üretimi ile piyasanın sipariş talepleri arasında sıkışıp kalmaktadır. (III) Hatta kimi popüler yabancı yazarların imza günlerinde izdiham yaşanırken kendi dilinin ustalarına gösterilen ilgisizlik şaşırtıcı boyutlardadır. (IV) Yazarların telif haklarını güvence altına alacak ve mesleki standartlarını koruyacak bağımsız bir meslek birliği henüz kurulabilmiş değildir. (V) Oysa bir edebiyatın gerçek gücü, dışarıdan aktarılan metinlerden ziyade yerli yazarın toplumun ruhuna dokunan nitelikli yapıtlarıyla ölçülür.

(I) Son dönemde ülkemizde gençlik edebiyatına ve fantastik kurgulara karşı yoğun bir alaka uyanmış, yayınevleri bu alandaki telif eserlere kataloglarında daha geniş yer ayırmaya başlamıştır. (II) Yine de kimi yazarlar, hedef kitlenin beklentilerini tam olarak karşılayacak bir dil kurmakta güçlük çekebilir. (III) Nitelikli metinlerin sayısındaki bu artış, gençlerin okuma alışkanlığı kazanması açısından son derece umut vericidir. (IV) Nitekim pek çok yayınevi artık editöryal süreçleri titizlikle işleterek kapak tasarımından kâğıt kalitesine kadar her ayrıntıya özen göstermektedir. (V) Ne var ki dünya standartlarıyla kıyaslandığında henüz evrensel düzeyde ses getiren bir gençlik klasiği üretebildiğimizi söylemek zordur.

(I) "Bir mekâna ait olmayı" Walter Benjamin'in ifade ettiği gibi "fiziksel olarak orada bulunmayla değil" mekânın ruhunu solumakla, kentin hafızasını kendi bilincinde yeniden üretmekle bir tutuyorum. (II) Küreselleşmenin tek tipleştirdiği metropollerde insanlar artık hangi coğrafyaya giderlerse gitsinler benzeşen mekânlarda hiçbir yabancılık çekmiyorlar. (III) Dolayısıyla Benjamin'in aidiyetle mekânın özgün tinini hissetmek arasında kurduğu bağın bugünün standartlaşmış kentlerinde bir karşılığı kaldı mı kestiremiyorum. (IV) Tarihî dokusunu ve geleneksel mimarisini koruyabilen kaç şehir var ki günümüzde? (V) Çünkü ne şehirler o kadim kimliklerini muhafaza edebildi ne de insanlar bir yere kök salabilme sabrını.