TYT Türkçe: Paragrafta Anlam & Altı Çizili Sözün Anlamı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Ressam yalnızca renkleri tuvale aktaran bir uygulayıcı değil, renge yeni bir kimlik kazandıran kişidir. Örneğin geleneksel minyatür sanatımız katı kurallarla örülü bir estetik dizge içinde gelişmiş olsa da Levni gibi, Nakkaş Osman gibi ustalar, yerleşik şablonların sınırlarını genişletmeyi bilmiştir. Kendilerini kadim bezeme kaidelerine bağlamış olsalar da <u>hiçbirinin fırçası aynı ezgiyi tutturmaz</u>. Modern Türk resminde Bedri Rahmi'nin açtığı çığır da Batı'nın anlatım olanaklarını yerel motiflerle harmanlayıp <u>kalıplaşmış sınırları yıkarak kendi plastik dilini kurmasına</u> dayanır. Onda Anadolu kilimlerinin rengi, nakışların ruhu vardır; ressam hazır kalıpları tüketmemiş, donuklaşan biçimleri dönüştürerek yeniden yaratmıştır.

Aynı mutfak malzemelerini iki ayrı aşçıya teslim etseniz, biri sıradan bir yemek çıkarırken diğeri unutulmaz bir ziyafet sunabilir. Kullanılan et, baharat ya da sebze aynıdır ancak farkı yaratan, malzemelerin hangi ısıda pişirildiği, nasıl harmanlandığı ve ne şekilde sunulduğudur. Edebiyatçılar için de durum farksızdır. İnsan denen varlık dünyanın her coğrafyasında temelde aynı sevinçleri, aynı kederleri ve aynı ayrılık acılarını yaşar. Ancak bir yazar bu duygulardan hareketle sarsıcı bir klasik ortaya koyarken bir başkası basmakalıp, sığ bir metin üretir. Ortaya çıkan bu derin fark; ele alınan ham malzemenin yani hayatın, duygunun ve insanın yazar tarafından nasıl işlendiğinde ve kurgulandığında gizlidir.

Augusto Boal'in geliştirdiği Ezilenlerin Tiyatrosu'nun en çarpıcı yönlerinden biri 'seyirci-oyuncu' birlikteliğidir. Bu atölyelerde hem profesyonel aktörler hem de tiyatroyla ilk kez tanışan amatörler yer alır; amaç ortak bir toplumsal deneyimi sahnede kolektif bir uyumla görünür kılmaktır. Bu tiyatro pratiğindeki bir katılımcı, kendi içsel çatışmasını ve anlatısını tekil bir benlik olarak değil, sahnede nefes alan daha geniş bir topluluğun organik bir parçası olarak dışa vurur ve anlamlandırır.

SimCity veya benzeri şehir kurma simülasyonlarında su boruları döşüyor, elektrik hatlarını bağlıyor, yolları asfaltlıyorsunuz. Bütçeyi dengeliyor, itfaiye ve sağlık hizmetlerini aksatmadan organize ediyorsunuz. Kent sakinlerinin vergilerini topluyor, trafik sorunlarına anlık çözümler üretiyorsunuz. Elbette bu sorumluluklara ara sıra şehre uzaktan bakıp parklar inşa ederek mola veriyorsunuz. Bu oyunların kalbinde, sonu gelmeyen bir 'dijital planlama ve yönetim mesaisi' yatar. Gerçek bir belediyeciliğin ya da şehir planlamasının getirdiği bürokratik açmazlar ve krizlerle tam olarak kıyaslanamaz; yine de oyunun ritmi, gündelik hayatın rutin sorumluluklarına ve idari telaşına çok benzer.

Resim edebiyat yapmaya, hikâye anlatmaya kalkışırsa ona sırtımı dönerim. Sinema yalnızca felsefi tezleri sözle açıklamaya giriştiğinde büyüsünü yitirir benim için. Tiyatro, salt bir tablonun durağan estetiğini taklit etmeye çalıştığında sahne olmaktan çıkar. Neden derseniz, her sanat dalının başka bir sanatın diline öykünmektense kendi öz malzemesini ve olanaklarını konuşturmasını beklerim. Mermerden yapılmış bir büst gördüğümde, taşın soğukluğundaki o vakur sessizlikle konuşurum. Fakat bir roman bu vakur duruşu sayfalarca betimleyerek anlatabilir; çünkü heykel dile gelip gevezelik etmeye başladığı an mermerin asaleti yok olur. Eğer birkaç sayfalık edebi metinle Rodin'in Düşünen Adam heykelinin anlattığı her şeyi eksiksiz ifade edebilseydik, o heykeli yapmaya gerek kalmazdı.

Doğadaki hiçbir manzara, hiçbir cansız nesne veya hiçbir yabani hayvan kendi başına komik değildir. Bir kayanın şekline ya da bir ağacın gövdesine ancak onda insana ait bir yüz ifadesi, şaşkın bir bakış veya garip bir duruş sezinlediğimizde güleriz. Dünyada insandan başka gülen ya da gülünçlük üreten hiçbir canlı yoktur. Bir papağanın ya da maymunun bizi güldürmesi, onun sergilediği tavırların insanın mimiklerini, kibrini ya da sakarlığını taklit etmesinden ileri gelir. Tembel hayvanın yüzündeki o dingin ifade bize tebessüm gibi gelir ve sevimli buluruz; oysa hayvan gülümsememekte, yalnızca anatomik yapısının getirdiği bir çizgiyi taşımaktadır. Gülünç olan, daima insanın insana veya insani olana yansımasıdır.

Flaubert, kelimelerle ve cümle kurgusuyla amansız bir mücadele içindedir. Yakın dostları onun bu acımasız titizliğini bildiklerinden taslaklarını ona okutmaktan çekinirler. Okuduğunda ise takındığı tavır dehşet vericidir: 'Bir metnin fazlalıklarını acımasızca budar, gereksiz her sıfatı adeta cımbızla söker atar. Şu benzetme edebiyatın ruhunu zedeliyor, falanca cümle nefes darlığı çekiyor, şu tamlama ise paslı bir menteşe gibi gıcırdıyor' der. Kulağını tırmalayan en ufak ahenk bozukluğuna tahammülü yoktur. Ona göre doğru kelimeyi aramak bir kuyumcu hassasiyeti gerektirir: 'Rutubetli bir mahzenin serin kokusu' gibi en sıradan ayrıntıyı dahi duyulara dokunacak bir mükemmellikte işlemek, her bir sözcüğü yerine oturturken kılı kırk yarmak gerekir.

Son zamanlarda evde tuhaf unutkanlıklar yaşıyorum. Anahtarı alakasız bir yere, mesela mutfaktaki ekmek kutusuna bırakıyor, sonra telaşla evin altını üstüne getiriyorum. Bazen ocağın altını kapattım mı diye üç kez mutfağa gidip geliyorum. Bu yaptıklarıma kendim de gülüp geçiyor ama hiçbirini yaşın ilerlemesine bağlamak istemiyordum. Hepsine 'yoğunluktan kaynaklanan dalgınlıklar' deyip geçiştiriyordum. Kısacası ömrün sonbaharına girdiğimi kendime bile itiraf etmeye dilim varmıyordu.

Modern öykücülük, geleneksel olay örgüsünün zincirlerini kırmakla başladı. Sait Faik gibi, Memduh Şevket gibi ustalar, klasik serim-düğüm-çözüm planına hapsolmuş öykümüzü insan anlarının, küçük ayrıntıların ve içsel sarsıntıların şiirsel alanına taşıdılar. Kendilerini olay anlatmanın konforuna bırakmak yerine, <u>her biri hayatın bambaşka bir kesitine kendi penceresinden baktı</u>. 1950 kuşağı öykücülerinin başarısı da yerleşik anlatım kalıplarını dönüştürerek <u>kendi biçimsel evrenlerini inşa etmelerine</u> bağlanabilir. Onlar ne yalnızca taşranın sıkıntısını ne de büyük kentin yalnızlığını anlattılar; bireyin varoluşsal çıkmazlarını dilin donmuş yapısını kırarak görünür kıldılar.