TYT Türk Dili ve Edebiyatı: Anlatım Biçimleri & Betimleme ve Anlatım Özellikleri (8 Soruluk Çıkmış Formatında Test)

Şehir, sabahın ilk ışıklarıyla uyanırken, sis perdesi yavaşça nehrin kıvrımlarına çekiliyordu. Eski taş evlerin pencereleri, güneşin altın sarısı dokunuşuyla birer mücevher gibi parlamaya başladı. Sokaklarda henüz kimse yoktu; sadece fırından gelen taze ekmek kokusu, daracık taş yollarda sessizce dolaşıyordu. Bacalardan tüten dumanlar, gökyüzünün maviliğine karışırken, zaman sanki bu tarihî dokuda durmuş gibiydi. Her köşe başı, yaşanmışlıkların izlerini taşıyan birer sessiz tanık gibi karşımızda duruyordu.

Modern mimarinin öncü isimlerinden biri olan Le Corbusier, 1920'lerde 'Yaşamak için bir makine' kavramını ortaya atmıştı. Bugün, bu kavramın üzerinden tam 100 yıl geçti! Mimarlık dergimizin bu ayki sayısında, Elif Şafak, bu yüzyıllık değişimin şehirlerimizi nasıl dönüştürdüğünü sorguluyor. Birçok mimari akım, teknolojik gelişme ve toplumsal değişim arasında, o günün 'makine' anlayışının bugün bize ne fısıldadığını analiz ediyor. Ancak her mimarın kendi üslubunun olabileceğini de göz ardı etmeden. Dolayısıyla şu soru zihinleri kurcalıyor: Peki, ya siz, modern dünyada nasıl bir evde yaşamak istiyorsunuz?

Dağ yolunda ilerlerken, aniden karşımıza çıkan geyik sürüsü, uzun ve ince bacaklarını hızla hareket ettirerek ormanın derinliklerine doğru kaçtı. Arkalarında bıraktıkları toz bulutu, güneşin ağaçların arasından süzülen ışıklarıyla birleşince büyülü bir görüntü oluşturdu. Bir sonraki durağımızda, hemen not defterlerimizi çıkardık. Anadolu'nun yaban hayatı üzerine çalışan uzmanımız, gördüğümüz türün çok nadir bir geyik olduğunu, özellikle boynuz yapısıyla diğerlerinden ayrıldığını heyecanla anlattı. Biraz sonra, ormanın sessizliği tekrar hakim oldu ve sadece kuş sesleri duyulmaya başlandı.

Bilimsel araştırma, bilinmeyeni keşfetme arzusuyla hareket ederken, sanat ise bilineni farklı bir bakış açısıyla yeniden yorumlamayı hedefler. Bilim, verilerle ve kanıtlarla ilerlerken; sanat, duyguların ve sezgilerin rehberliğinde kendi dünyasını kurar. Elbette her ikisi de insanın gerçeği anlama çabasının ürünüdür. Ancak bilim, nesnel gerçekliğin peşindeyken sanat, öznel gerçekliğin izini sürer. Bu nedenle bilim insanı 'neden' sorusuna cevap ararken, sanatçı 'nasıl hissettirir' sorusuna yanıt arar.

Birçok insan günümüzde dijital dünyada vakit geçiriyor, sosyal medyada geziniyor. Neden? Sadece can sıkıntısını gidermek, yeterli bir açıklama değildir. İnsanın başka hayatlara, farklı hikayelere merak duyması, kendini bir dijital karakterle özdeşleştirmesi neden 'boş zaman aktivitesi' olarak görülsün? Böyle sanal deneyimler neden değersizleştirilsin? Eğer, 'Kendi hayatımızdan daha heyecanlı bir dünyaya adım atmak istiyoruz.' dersek o zaman yeni bir soru doğuyor. Gerçek hayatımız neden yetersiz? Belli ki insan kendini aşmak, sınırlarını zorlamak istiyor. Başkalarında, kendi potansiyelini görüp onları sahiplenerek dünyayla bütünleşebileceğini seziyor.

Güneş doğmadan önce, konağın geniş salonunda, eski kitapları karıştırırken, efendinin geldiğini haber verdiler. Çok geçmeden, sedef kakmalı kapıdan, gür sesli, iri yapılı, vakur bir adam girdi. Gözleri, sanki yılların yorgunluğunu taşıyan bir deniz gibi derin ve hüzünlüydü. Belindeki kılıç kını boştu. Yıllarca önünde eğilinmesine alışan efendi, bir an için adamın diz çökmesini bekledi. Ancak adam, dimdik duruyordu. Efendi, söyleyecek söz bulamadı. Böyle mağrur, başı dik bir insanı hayatında ilk defa görüyordu.

Modern şiiri her zaman sevmişimdir. Özellikle imgelerin yoğun olduğu, duyguların zihinlerde birer resim gibi canlandığı şiirleri... Bir şiirde, anlatılanların gerçeklikten tamamen kopuk olması, benim için büyük bir eksikliktir. Çocukluğumda okuduğum o fantastik masallardan bile, içinde gerçek bir hayat dersi barındırmadıkları sürece pek keyif almadım. İmkansız olayları anlatan şiirler arasında beğendiklerim yok değil ama onlarda da gerçeği aradım: 'Şiir, gerçeğin üzerine giydirilmiş en zarif elbisedir; o elbiseyi çıkardığınızda gerçeğin çıplaklığıyla karşılaşırsınız.' diye düşünürüm.

Dünya edebiyatında, yazarlarından daha çok tanınan karakterler vardır. Sherlock Holmes ismi, Arthur Conan Doyle isminden çok daha fazla bilinir. Don Kişot'un maceralarını, Cervantes'in hayatından çok daha detaylı biliriz mesela. Kaptan Ahab'ın beyaz balina peşindeki saplantısını, Herman Melville'in kendi hayatındaki benzerliklerden çok daha yakından hissederiz. Küçük Prens ile çocukken tanışırız ama Saint-Exupéry'nin hayat hikayesiyle tanışmamız çok daha sonraki yıllara kalır.