AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Komedi Türleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Tiyatro türlerinden olan komediler, işledikleri temalar ve izleyiciye aktarış biçimleri doğrultusunda üç temel kola ayrılır. Seyircide merak uyandırma ve olayları şaşırtıcı bir düğümle çözme amacı güden komedilere ---- denir. Toplumun aksayan yönlerini, gülünç gelenek ve alışkanlıklarını eleştirel bir yaklaşımla sahneye taşıyanlar ---- komedisi olarak adlandırılır. İnsan doğasının zayıflıklarını, cimrilik, kibir veya inatçılık gibi bireysel kusurları merkeze alan komediler ise ---- komedisi çatısı altında değerlendirilir.

Geleneksel Türk tiyatrosunun en önemli türlerinden biri olan ve yazılı metne dayanmadan doğaçlama oynanan orta oyunu, etrafı izleyicilerle çevrili bir alanda sergilenir.

Anadolu'nun çeşitli yörelerinde düğünlerde, bayramlarda, hasat zamanı kutlamalarında veya kış gecelerinde halkın kendi içinden çıkan kişilerce sergilenen; genellikle önceden yazılmış bir metne dayanmayan, güldürü esasına dayalı ve doğaçlama gelişen bu gösteriler, köylerde meydanlarda veya köy odalarında sahnelenir. Sahne, perde, dekor veya özel bir kostüm zorunluluğu bulunmayan bu etkinlikler, topluluğun ortak eğlence kültürünün temel taşlarından birini oluşturur.

Orta oyunundan alınan aşağıdaki diyalogda (I) ve (II) numaralı konuşmacıların söylemleri ve birbirlerini yanlış anlamaya dayalı (tevatür/cinas) mizahi unsurlar dikkat çekmektedir: (I) - Efendim, bu ne haldir? Sokakta yürüyene, adını sormaya kalkana müdahale mi ediyorsun? (II) - Estağfurullah efendim, müdahale değil; nâsiyenizden dürüst bir insan olduğunuzu anladım da bu zat tanıdığım birine benziyor, acaba kendisiyle bir tanışıklık kurabilir miyim? (I) - Hangi manastırda pide yiyeceksin? (II) - Aman birader, anlayamadınız galiba! Ne manastırı, ne pidesi? Böyle bir şeyden bahsetmedim. (I) - Ulan ne inkâr ediyorsun? Şimdi sen "Manastırda pide yiyebilir miyim?" demedin mi? (II) - Hayır efendim; "Zat-ı âlinizle bir münasebet peyda edebilir miyim?" dedim. (I) - Sen saçmalıyorsun. Allasen bizi bırak da yolumuza gidelim. (II) - Efendim, müsaade buyurunuz, huzurunuzdan istifade etmedikçe şuradan şuraya gidemezsiniz. (I) - Eğer bu söylediklerinden bir tanesini anladımsa ben de adam değilim. (II) - Efendim, ben sizi sizden ala tanıyorum. İsm-i âlinizi bağışlar mısınız? (I) - İsmim Ali değil, Hamdi'dir. (II) - Efendim sade Hamdi mi? (I) - Hayır, peynirli Hamdi.

Geleneksel Türk tiyatrosunun en önemli gölge oyunlarından biri olan Karagöz, belirli yapısal aşamalardan oluşur. Bu bölümler oyunun hem estetik yapısını hem de akışını belirler.