Tanzimat şiir anlayışı ve bu dönemin önde gelen sanatçılarının eserleri ile yaklaşımları göz önüne alındığında aşağıdaki yargılardan bazıları bilgi yanlışı içermektedir.
I. Namık Kemal, sanat toplum içindir anlayışıyla hareket ederek şiirlerinde bireysel duygu ve yalnızlık temasından ziyade hürriyet, adalet ve vatan gibi toplumsal kavramları ön plana çıkarmıştır.
II. Abdülhak Hamit Tarhan, "Makber" adlı yapıtıyla ölüm temasını Türk şiirinde metafizik bir boyuta taşıyan ilk başarılı örneği vermiştir; Recaizade Mahmut Ekrem de tabiat ve ölüm temalarını işleyen şiirler yazmıştır.
III. Şinasi, divan şiiri geleneğini kökten eleştirerek Türk şiirinde ilk kez serbest ölçüyü kullanmış ve hece ölçüsünü tamamen ortadan kaldırmıştır.
IV. Ziya Paşa, "Vaveyla" ve "Kızıl Elma" gibi şiirleriyle göz için uyak anlayışını savunmuş, aruzu Türkçeye başarıyla uygulamıştır.
V. Muallim Naci, eski-yeni tartışmalarında eski edebiyatın savunuculuğunu üstlenmiş, aruzu Türkçenin doğal ses yapısına başarıyla uydurmasıyla sonraki nesil şairler tarafından takdir edilmiştir.
✓ Doğru Cevap: C
ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
III ve IV numaralı öncüllerde tarihsel ve edebi bilgi hataları bulunmaktadır.
- I. Öncül doğrudur: Namık Kemal toplumcu bir sanat anlayışını benimsemiştir.
- II. Öncül doğrudur: Abdülhak Hamit ölüm temasını işlemiş (Makber), Recaizade de bu çizgide eserler vermiştir.
- III. Öncül yanlıştır: Türk şiirinde ilk serbest ölçü Tanzimat'ta değil, daha sonraki dönemde (Servet-i Fünun'da Cenap Şahabettin veya daha net olarak Cumhuriyet döneminde) görülür; Şinasi serbest ölçü kullanmamıştır.
- IV. Öncül yanlıştır: "Kızıl Elma" Ziya Paşa'nın değil, Ziya Gökalp'in eseridir. Ayrıca Ziya Paşa "Harabat" antolojisinde eski şiiri savunmuş, "Şiir ve Hakikat" makalesinde ise halk şiirini övmüştür.
- V. Öncül doğrudur: Muallim Naci eski edebiyatı savunmuş, aruzun Türkçeye başarıyla uygulanmasında önemli rol oynamıştır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
D Seçeneği:
[V. öncülü yanlış kabul etmek]
Muallim Naci'nin rolünü yanlış yorumlamak
E Seçeneği:
[IV ve V. öncülleri hatalı eşleştirmek]
Muallim Naci hakkındaki bilgiyi yanlış değerlendirmek
B Seçeneği:
[II. öncülü yanlış sanmak]
Abdülhak Hamit ve Recaizade'nin ölüm temasıyla ilişkisini karıştırmak
C Seçeneği:
[Doğru seçenek]
III. öncülde serbest ölçünün yanlış atfedilmesi ve IV. öncülde Kızıl Elma'nın yanlış yazara bağlanması fark edilmiştir.
A Seçeneği:
[I ve II. öncüllerin doğru olduğunu görememek]
Namık Kemal veya Abdülhak Hamit'in eserleri konusunda tereddüt yaşanması