AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Uyak (Kafiye) Düzeni ve Türleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Şiir Bilgisi

Gönlümle oturup yavaş yavaş Derdimi dökmeye zamanım kaldı Şu yalan dünyada erimez bir baş Hep böyle çekmeye fermanım kaldı

Bu dörtlükteki uyağın biçimleniş yönünden türü, aşağıdakilerden hangisidir?

C

Çapraz uyak

A

Sarma uyak

B

Mani tipi uyak

D

Düz uyak

E

Cinaslı uyak

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Şiirin uyak düzeni düz uyak (a a a b veya a b a b olmayan, düz dizilim) kuralına uygundur.

1. Mısra sonlarındaki ses benzerlikleri incelenir: yavaş / baş (a), kaldı / kaldı (b).
2. Bu durumda uyak şeması a b a b değil, a b a b benzeri çapraz da değil, düz uyak düzenindedir (a b a b şeklinde olmadığından düz uyak a a a b veya a b a b dışındaki biçimler düz uyak olarak ele alınır: a a a b veya aabb şeklindedir). Burada 1. ve 3. mısra kendi arasında, 2. ve 4. mısra kendi arasında kafiyelidir (yavaş - baş / kaldı - kaldı -> a b a b gibi görünse de çapraz uyaktır, özür dilerim, yavaş(a) kaldı(b) baş(a) kaldı(b) biçimindedir yani çapraz uyaktır). Doğru düz uyak için aabb veya aaab olmalı. Şiirde yavaş(A) kaldı(B) baş(A) kaldı(B) -> çapraz uyaktır.
Düzeltme: Düz uyak aabb şeklindedir. Soru kökündeki metne bakalım: yavaş(a) - kaldı(b) - baş(a) - kaldı(b) -> çapraz uyaktır. O halde doğru cevap Çapraz uyak olmalıdır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Mani tipi uyak (aaba) yanılgısı] Dörtlük nazım birimine ve ilk bakıştaki genel uyak yapısına odaklanma

D Seçeneği: [Düz uyak (aabb veya aaab) genellemesi] Tüm düz dizilişleri düz uyak sanma

E Seçeneği: [Cinaslı uyak türüyle karıştırma] Yazılışları aynı anlamları farklı kelimeleri arama eğilimi

A Seçeneği: [Sarma uyak (abba) ile karıştırma] Dizelerin birbiriyle olan sarmal ilişkisini yanlış yorumlama

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Dizelerin a-b-a-b şeklinde çapraz uyak düzenine sahip olduğunu doğru tespit etme

Soru 2 Şiir Bilgisi

Yolların sonunda bir lamba yanar Uzakta bir şehir sessizce kanar İçimizdeki bu sönmeyen yanar Bir gün elbet bizim yüzümüz güler

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

E

Birinci ve ikinci dizelerde zengin uyak kullanılmıştır.

D

Dizelerde ulama örneklerine yer verilmiştir.

B

11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.

A

Dörtlüğün uyak düzeni düz uyak (aaaa) şeklindedir.

C

"Yanar" sözcükleri redif görevindedir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Şiir Bilgisi

Aşağıda numaralanmış dizeler verilmiştir.

I. Bülbülün feryadı figanı sinem dağlar

Yare giden yollar boranla karlı dağlar

II. Gönlüm ateşe yandı, kül oldu derinlerde

Bülbülün çilesi bitti, kalmadı dillerde

III. Akşam, yine akşam, yine akşam

Göllerde bu dem kamış olsam

IV. Yalnızlığın adını koydum ben gece

Suskunluğum büyüyor hece hece

V. Derinden derine ırmaklar ağlar

Uzaktan uzağa çoban çardağı dağlar

Yukarıdaki numaralanmış dizelerin hangi ikisinde "tunç uyak" (zengin uyağın bir türü olan ve bir kelimenin diğer kelimenin içinde aynen yer aldığı uyak) kullanılmıştır?

A

I. ve III.

D

III. ve IV.

E

IV. ve V.

B

I. ve V.

C

II. ve IV.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Şiir Bilgisi

Aşağıdaki dizelerin hangisinde hem redif hem de yarım uyak kullanılmıştır?

Bu bilgiye göre doğru seçeneği bulunuz.

A

Derinden derine ırmaklar ağlar, Uzaktan uzağa çoban dağlar

D

Yıllardır yollarını gözlediğim yar, Bugün bahçemde açan gonca gülüm var

E

Ne bu sessizlik ne bu derin keder, Beni bu diyardan alıp giden er

B

Gönlüm gurbetlerde kalmasın diye, Şarkılar söylüyorum size hediye

C

Bembeyaz tül örtünmüş bütün ovalar, Uzaklardan çağlıyor coşkun sular

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Şiir Bilgisi

Hasretle yanan kalbim bir garip handır, Gurbetin kolları sardığı an dır. İçimde kanayan solmayan candır, Ah onu bir türlü unutamıyorum.

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A

Dizeler aaab şeklinde uyaklanmıştır.

D

"Handır", "candır" sözcükleri arasında zengin uyak vardır.

E

Durak önemsenmiştir.

B

11'li hece kalemiyle yazılmıştır.

C

Redife yer verilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Şiir Bilgisi

Yalnız bir ayna kalır aramızda, Sessiz ve derin bir kuyu gibi. Bakarım omuz başından omuzuma, Akşam çökerken akşamüstü gibi.

Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A

Zengin uyak

D

Redif

E

Tam uyak

B

Ulama

C

Çapraz uyak

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Dizeler incelendiğinde zengin uyak kullanılmadığı görülür.

1. Adım: Şiirin kafiye örgüsü 'aramızda' (a), 'gibi' (b), 'omuzuma' (a), 'gibi' (b) şeklindedir ve çapraz uyak düzenindedir (C seçeneği elenir).
2. Adım: 'Gibi' kelimeleri tekrarlanmıştır ve görevleri aynıdır, bu durum rediftir (D seçeneği elenir).
3. Adım: 'Aramızda' ve 'omuzuma' kelimelerinde kök halindeki 'ara' ve 'omuz' sözcüklerindeki '-a' sesleri tek ses benzeşmesinden tam uyaktır (E seçeneği elenir).
4. Adım: Ünsüzle biten kelimeden sonra ünlüyle başlayan kelimenin birleşmesi (örn: 'Yalnız bir', 'derin bir') ulamayı oluşturur (B seçeneği elenir).
5. Adım: Dörtlükte üç veya daha fazla sesin benzerliği olan zengin uyak bulunmamaktadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Metinde zengin uyak bulunmadığını fark eden aday bu şıkkı seçer.

E Seçeneği: [Tam uyak ile yarım uyağı karıştırma] Tek ses benzerliğini tam uyak sananlar bu şıkka yönelebilir.

D Seçeneği: [Redifi kafiye ile karıştırma] Redif olan 'gibi' kelimelerini uyak zannedenler yanılgıya düşer.

B Seçeneği: [Ulama kuralını gözden kaçırma] Ünsüzle bitip ünlüyle başlayan kelimeleri fark edemeyenler bu şıkkı işaretleyebilir.

C Seçeneği: [Kafiye örgüsünü düz uyak sanma] Uyak şemasını yanlış çizenler çapraz uyak yok zannedebilir.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Uyak (Kafiye) Düzeni ve Türleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dörtlükteki uyağın biçimleniş yönünden türü, aşağıdakilerden hangisidir?

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Yukarıdaki numaralanmış dizelerin hangi ikisinde "tunç uyak" (zengin uyağın bir türü olan ve bir kelimenin diğer kelimenin içinde aynen yer aldığı uyak) kullanılmıştır?

Bu bilgiye göre doğru seçeneği bulunuz.

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)