AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Uyak ve Ahenk Unsurları (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Şiir Bilgisi

Fatih Sultan Mehmed Han'ın göğsünde Top attı düşman, surlar yıkıldı Cihan mülkü bu yiğide sıkıldı O ulu hakanın zafer gününde

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

C

Ek hâlinde olan rediflere yer verilmiştir.

A

Ritim ve ahenk unsurlarından yararlanılmıştır.

B

Düz uyak (çapraz ya da düz) düzenine aykırı olarak sarma uyak kullanılmıştır.

E

11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.

D

Tarihî bir olay ve figür üzerinden seslenmelerden yararlanılmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Dörtlüğün uyak düzeni incelendiğinde 'göğsünde' (a), 'yıkıldı' (b), 'sıkıldı' (b), 'gününde' (a) şeklinde sarmal değil, sarma (abba) düzeni değil düz/çapraz düzene benzer bir yapı (göğsünde-gününde / yıkıldı-sıkıldı -> abba sarma uyak düzeni) olduğu görülür. Ancak dizelerin son kelimelerine bakalım: göğsünde (a), yıkıldı (b), sıkıldı (b), gününde (a). Bu uyak düzeni sarma (abba) uyağı örneklendirir. Söylenemez olanı bulmak için diğer seçenekleri kontrol edelim: E seçeneğinde 11'li hece ölçüsü denmiştir. Sayalım: Fa-tih-Sul-tan-Meh-med-Han-ın-gög-sün-de (12 hece veya duraklara göre farklılık gösterebilir). Aslında uyak düzeni abba (sarma) uyaktır, B şıkkında 'sarma uyak örgüsü kullanılmamıştır' veya benzeri bir ifade olmalıydı; ancak B şıkkı 'Sarma uyak örgüsü kullanılmıştır' demektedir, bu doğrudur. Doğru cevap B olamaz. Soruyu yeniden inceleyelim: 11'li hece ölçüsünü kontrol edelim: Top at-tı düş-man sur-lar yı-kıl-dı (11). Ci-han mül-kü bu yi-ği-de sı-kıl-dı (11). O u-lu ha-kan-ın za-fer gü-nün-de (11). Fa-tih Sul-tan Meh-med'in ön-ün-de... Ölçü 11'lidir. Uyak örgüsü abba (sarma) uyaktır. Redifler '-ünde / -de' ek hâlindedir. Söylenemez olan seçenek yapısal bir çelişki içermelidir.

Dizelerin hece sayıları hesaplanır.
Uyak ve redifler tespit edilir.
Örgü biçimi belirlenir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Redif türünü kaçırma] Ek mi kelime mi ayırt edememe.

A Seçeneği: [Ahenk unsurlarını reddetme] Şiirde ahenk unsuru aramaz.

B Seçeneği: [Uyak örgüsünü yanlış sınıflandırma] Düz uyak ile sarma uyağı karıştırma.

D Seçeneği: [Seslenme ve tarihi figür] Tarihi şahsiyetleri fark edememe.

E Seçeneği: [Hece ölçüsü hatası] Durakları yanlış sayma.

Soru 2 Şiir Bilgisi

Yalnız senin gezdiğin bahçede açmaz çiçek, Bizim diyarımızda bin bir bahar saklıdır. Gıpta etme sevdalım günleri gel geçecek, Senin bu güzel rüyan burada yasaklıdır.

Bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

E

Düz uyak (çapraz uyak) düzeniyle yazılmıştır.

D

Teşbih sanatına başvurulmuştur.

B

2. ve 4. dizeler arasında zengin uyak kullanılmıştır.

A

1. ve 3. dizeler arasında tam uyak vardır.

C

Ek hâlinde rediflere yer verilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Şiir Bilgisi ve Edebi Sanatlar

Yalnız mı konuk olduğun bu handa Sönmüş mü ocağın, kalmamış mıun Bir ses veren yok mu şu kervanda Yolcunun izi, sağın solun hani

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A

Hece ölçüsünün yaygın bir kalıbıyla yazılmıştır.

B

Bireysel yalnızlık ve hüzün temasını işleyen lirik bir şiirdir.

D

Günlük konuşma dilinden uzak, tamamen soyut ve kapalı bir imge örgüsüyle kurulmuştur.

E

Dizelerin sonlarında zengin ve tunç kafiye düzeni kullanılmıştır.

C

Tekrir sanatına başvurularak ahenk pekiştirilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Şiir Bilgisi ve Edebi Sanatlar

Şakaklarımıza kar mı yağdı ne var Benim mi Allah'ım bu çizgili yüz Ya gözler altındaki mor halkalar Neden böyle düşman görünürsünüz Yıllar yılı dost bildiğim aynalar

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A

Tezat sanatına başvurulmuştur.

D

Tüm dizeler 4+4+3 duraklı ve 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.

E

Şiir dili oluşturmak için imgeden yararlanılmıştır.

B

Tecahülüarif sanatından yararlanılmıştır.

C

Cansız bir varlığa insan özelliği verilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Dizelerin hece ölçüsü ve durakları incelendiğinde, bazı dizelerin 4+4+3 yerine farklı durak kalıplarına sahip olduğu veya durak uyumunun tüm dizelerde aynı şekilde tutarlı olmadığı görülür.

1. Dize: Şa-kak-la-rım-ka-r-mı-yağ-dı-ne-var (11'li hece, 4+4+3 veya benzer durak)
2. Dize: Be-nim-mi-Al-lah-ım-bu-çiz-gi-li-yüz (11'li hece)
3. Dize: Ya-göz-ler-al-tın-da-ki-mor-hal-ka-lar (11'li hece)
4. Dize: Ne-den-böyl-e-düş-man-gö-rü-nür-sü-nüz (11'li hece)
5. Dize: Yıl-lar-yı-lı-dost-bil-di-ğim-ay-na-lar (11'li hece)
Durak analizinde tüm dizelerin katı bir şekilde 4+4+3 durak düzenine uymadığı tespit edilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Bilinen durumu bilmezden gelme sanatını ayırt edememe] Şairin aynadaki yaşlılığı bilmesine rağmen 'Şakaklarına kar mı yağdı' diye sorması tecahülüariftir.

E Seçeneği: [İmge kavramını somutlaştıramama] 'çizgili yüz', 'mor halkalar', 'şakaklara kar yağması' güçlü imgelerdir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm dizelerin kesin olarak aynı durak kalıbına sahip olduğunu varsayma yanılgısını bozar.

A Seçeneği: [Zıt kavramların varlığını kaçırma] 'dost' ve 'düşman' kelimelerinin zıtlığını tezat olarak değerlendirir.

C Seçeneği: [Teşhis (kişileştirme) sanatını fark edememe] Aynaların 'düşman görünmesi' cansız varlığa insan özellikleri yüklenmesidir.

Soru 5 Şiir Bilgisi

Yalnızlığın merdivenini tırmanıyorum gece yarısı; Her basamakta biraz daha ağırlaşıyor gölgem. Duvarlar üzerime kapanan birer tabut kapağı, Sokaklar, kaybolmuş ruhların ezbere yürüdüğü alem.

Bu şiirle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

C

Benzetme ve kişileştirme gibi farklı edebî sanatlara yer verilmiştir.

A

Söyleyicinin ruh hâlini ve psikolojik gerilimini yansıtmıştır.

B

Soyut kavramlar somutlaştırılarak çağrışıma dayalı bir anlatım kurulmuştur.

E

Kelimenin yan ve mecaz anlam değerlerinden yararlanılarak örtük iletilere yer verilmiştir.

D

Doğa güzelliklerini ve kır yaşamını konu alan pastoral bir şiirden alınmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Şiirde işlenen tema yalnızlık, bunalım ve karanlık kent atmosferidir; pastoral şiir ise doğa ve kır yaşamını konu alır.

Şiirin teması ve kelime kadrosu incelenir (yalnızlık, gece, tabut, gölge).
A seçeneğinde yer alan psikolojik durumun yansıtıldığı tespiti doğrulanır.
B ve E seçeneklerindeki çağrışım ve örtük iletiler mecazlı söyleyişlerle desteklenmektedir.
C seçeneğindeki edebi sanatlar (duvarların tabut kapığına benzetilmesi vb.) kontrol edilir.
D seçeneğinde belirtilen 'pastoral şiir' tanımının bu bunalımcı ve şehir merkezli şiirle uyuşmadığı görülür.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Edebi sanat tespiti] Duvarların tabut kapağına benzetilmesi teşbih sanatını örneklendirir.

B Seçeneği: [Soyutlama ve somutlaştırma ilişkisi] Yalnızlık ve gölge gibi kavramların somutlaştırılması çağrışımı artırır.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Aday metnin içeriğine odaklanarak pastoral şiir olmadığını kolayca fark eder.

E Seçeneği: [Örtük anlam ve mecazlar] Şiir kapalı bir anlatıma sahip olduğundan örtük iletiler barındırır.

A Seçeneği: [Bireyin iç dünyasını yansıtan şiir özelliği] Şiirde bunalım ve korku hâli açıkça hissedildiği için bu yargıya ulaşılır.

Soru 6 Şiir Bilgisi

Kervanımız dağları aşamaz oldu Garip gönlüm bir hal bilmez oldu Zalim felek bize gülmez oldu Bülbülün yuvası viran kalmıştır

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A

Zengin uyak kullanılmıştır.

D

Rediflere yer verilmiştir.

E

11'li hece ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

B

Şiir aabb şeklinde düz uyak düzeniyle yazılmıştır.

C

Teşhis (kişileştirme) sanatına başvurulmuştur.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Uyak ve Ahenk Unsurları (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu şiirle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)