AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Nazım Şekilleri ve Gelenekler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Şiir Bilgisi

I. metin: Şu garip hallerimden bilen işten anlayan Hele bakın şu feleğin çarkına Bülbül gibi zar edip de inleyen Merhem çalsın şu gönlümün yârksına II. metin: Cihan âbâd oluptur neşve-i peymânemizdendir Cümle meyhaneler mahmûr olan mestânemizdendir Yukarıdaki şiirlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yukarıdaki şiirlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I. metin halk şiiri geleneğiyle, II. metin divan şiiri geleneğiyle yazılmıştır.

I. metinde dörtlük nazım birimi, II. metinde ise beyit nazım birimi kullanılmıştır.

I. metin yarım kafiye ve hece ölçüsüyle, II. metin zengin kafiye ve aruz ölçüsüyle oluşturulmuştur.

I. metinde toplumsal yergi teması öne çıkarılırken, II. metin tamamen didaktik bir amaçla kaleme alınmıştır.

I. metnin dili sade, II. metnin dili ise Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla doludur.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I. metin halk şiiri geleneğine ait lirik/taşlama özellikler taşıyan sade bir şiirdir; II. metin ise divan şiiri geleneğine ait gazel tarzında yazılmış bir kaside/gazel örneğidir. D seçeneğinde II. metnin didaktik olduğu söylenmiştir ancak II. metin tasavvufi ve lirik (ilahi aşktan bahseden) özellikler taşır, didaktik değildir.

I. metnin nazım birimine ve diline bakılır: Dörtlük, hece ölçüsü ve sade Türkçe ile yazılmıştır.
II. metnin nazım birimine ve diline bakılır: Beyit, aruz ölçüsü ve ağır bir lisan (Farsça tamlamalar) kullanılmıştır.
Şiirlerin temaları incelenir: I. metin feleğe ve düzene eleştiri içerirken, II. metin ilahi aşkı ve tasavvufi neşeyi işler.
D seçeneğindeki 'didaktik' niteliği II. metin için yanıltıcıdır; şiir lirik ve tasavvufi niteliktedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Gelenek tespiti] Aday metinlerin ait olduğu gelenekleri doğru tespit etmiştir.

B Seçeneği: [Nazım birimi tespiti] I. metin dörtlük, II. metin beyit birimiyle yazılmıştır.

C Seçeneği: [Ölçü ve uyak tespiti] I. metin hece ve sade kafiye, II. metin aruz ve zengin kafiye içerir.

D Seçeneği: [Tema yanılgısı (Didaktik vs Lirik)] Adaylar divan şiirinin her zaman öğüt verici (didaktik) olduğunu düşünebilir veya II. metnin lirik-tasavvufi karakterini gözden kaçırabilir.

E Seçeneği: [Dil ve üslup tespiti] I. metin sade, II. metin ağır bir dille yazılmıştır.

Soru 2 Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri

Oğlan: Bülbülün çilesi var Gülünün lalesi var Benim yârim güzeldir Elbet bir hatası var Kız: Bülbül çile çekmez mi Gülü lale seçmez mi Güzel olan nazlı olur Severek can geçmez mi

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

7'li hece ölçüsüyle söylenmiştir.

Karşılıklı konuşma esasına dayanan 'deyiş' (karşı-beri) manisi örneğidir.

Uyak düzeni düz uyak (aaaa) biçimindedir.

Dizelerde sözcük hâlinde redife yer verilmiştir.

Cinaslı uyak kullanımına örnek oluşturmaktadır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Metindeki manilerin uyak düzeni düz uyak (aaxa) şeklindedir, (aaaa) değildir.

Ölçü kontrolü: Mısralar sayıldığında 7'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür (A şıkkı söylenebilir).
Tür kontrolü: Karşılıklı iki kişinin (oğlan ve kız) konuşması şeklinde olduğu için 'deyiş' veya 'karşı-beri' manisidir (B şıkkı söylenebilir).
Uyak düzeni kontrolü: 'çilesi var / lalesi var / güzeldir / hatası var' kafiyesinde var kelimeleri redif, çile-, lale-, hata- sözcüklerindeki '-s' ve 'i' sesleri uyaktır. Uyak düzeni aaxa şeklindedir, aaaa yanlıştır (C şıkkı söylenemez).
Redif kontrolü: 'var' sözcükleri tekrarlanarak redif oluşturmuştur (D şıkkı söylenebilir).
Cinas kontrolü: Cinaslı uyak öğelerine başvurulmuştur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Hece sayısı] Dizeler 7'li hece ölçüsüyle yazıldığı için bu yargı doğrudur.

B Seçeneği: [Mani türleri] Kız ve oğlanın karşılıklı söyleşmesi 'deyiş' (karşı-beri) manisi tanımıyla uyuşur.

C Seçeneği: [Uyakk düzeni yanılgısı] Aday kafiyeli kelimelerin benzerliğine aldanıp tüm mısraların birbiriyle uyaklı olduğunu (aaaa) zannedebilir.

D Seçeneği: [Redif tespiti] 'var' sözcükleri tekrarlanarak redif oluşturmuştur.

E Seçeneği: [Cinaslı kafiye] Manilerde cinaslı uyak yaygın bir özelliktir.

Soru 3 İslamiyet Sonrası Türk Edebiyatı

Kara tahta üzerine tebeşirle yazılmış, bir ölünün ardından söylenen şu dörtlük verilmiştir: Duvara asılmış esvapları durur mu? Bu fani dünyada acımayan var mıdır? Tabutu başında garip baykuş öter mi? Al kanlar içinde kalan yar mıdır?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

11'li hece ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

Yarım uyak ve redifle ahenk sağlanmıştır.

Sevgilinin güzelliklerini tasvir eden bir güzellemeden alınmıştır.

Ölüm teması işlendiği için türü ağıttır.

Tenasüp sanatına yer verilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen şiir, bir ölümün ardından yakıldığı ve 'tabut', 'esvap', 'kan' gibi unsurlar içerdiği için bir ağıttır. Dolayısıyla sevgilinin güzelliğini anlatan güzelleme türünde olması söylenemez.

Dörtlüğün hece sayısını hesaplayalım: 'Du-va-ra a-sıl-mış es-vap-la-rı du-rur mu?' (11'li hece ölçüsü).
Kafiye örgüsüne ve rediflere bakalım: 'durur mu / var mıdır / öter mi / yar mıdır' kısmında soru ekleri rediftir.
Temayı inceleyelim: Tabut, esvap (giysi), kan ve ölüm teması işlenmiştir. Bu durum şiirin türünün ağıt olduğunu gösterir.
C seçeneğinde 'güzellemeden alınmıştır' denilmesi yanlıştır çünkü şiir lirik-ağıt özelliği taşır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Hece ölçüsünü yanlış sayma riski.] Aday dizeleri hızlı okuyup hece sayısını yanlış hesaplayabilir.

B Seçeneği: [Uyak ve redif tahlilinde yanılgı.] Soru eklerinin redif oluşturduğunu gözden kaçırabilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Şiir ağıt olduğu halde güzelleme denmesi çelişkilidir.

D Seçeneği: [Ağıt türünü kaçırma.] Tabut ve ölüm kelimelerini fark etmeyen aday bu seçeneğe şüpheyle yaklaşabilir.

E Seçeneği: [Anlam ilişkili kelimeleri (tenasüp) görememe.] Duvar, esvap, tabut gibi kavramlar arası anlamsal bağı fark edemeyebilir.

Soru 4 Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri

Şu garip halimden bilen işliyor Bahçemde bülbüller ah edip inliyor Kömür gözlü yarim beni dinliyor Dağlar başı duman oy Halim yaman oy Bülbül ne ötürsün yuvan mı yoktur Cerrah yaram sardı yaramdan çoktur Dağlar başı duman oy Halim yaman oy

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sade ve anlaşılır bir dil kullanıldığı

Dörtlük dışındaki nazım birimlerinden de yararlanıldığı

Anonim halk edebiyatı ürünü olduğu kesin olarak bilinmediği

Asıl sözlerin bulunduğu bentlerin yanında nakarat (kavuştak) bölümlerine yer verildiği

Ahengi sağlamak amacıyla zengin uyak ve rediflerden yararlanıldığı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Halk Edebiyatı Nazım Türleri

Dünyaya gelmeden evvel dahi ben Hak ile beraber idim bir yerdeki Tanrı'nın sırrına erdim o demin Kün diyu ferman olundu, var oluben çıktım Noktayı ben bildim, ma'nâyı buldum Evvel ahir ne ki vardı okudum Yetmiş iki millete nazarı kıldım Arz-ı hal eyleyüp didara çıktım

Bu dizelerde, aşağıdaki tasavvufi halk edebiyatı nazım türlerinin hangisine özgü nitelikler ağır basmaktadır?

Nutuk

Devriye

Şathiye

Nefes

İlahi

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Nazım Şekilleri ve Gelenekler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıdaki şiirlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dizelerde, aşağıdaki tasavvufi halk edebiyatı nazım türlerinin hangisine özgü nitelikler ağır basmaktadır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)