AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Roman & Romanın Yapı Unsurları ve Teknik Özellikleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

(I) Roman; yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayları, insan ve toplum odaklı olarak geniş bir coğrafya ve zaman dilimi içerisinde ele alan anlatı türüdür. (II) Olaylar zinciri, kurmaca bir gerçeklik etrafında ve ana fikir doğrultusunda birbirine bağlanarak kurgulanır. (III) Anlatıcı, olayları ve kişileri tanıtırken yalnızca ilahi (hâkim) bakış açısını kullanmak zorundadır, farklı bakış açılarının romanda yer alması teknik açıdan kusur sayılır. (IV) Yazıldığı dönemin toplumsal ve kültürel özelliklerini yansıtma gücüne sahip olan roman, kurmaca bir sanat eseridir. (V) Dünya edebiyatında türün ilk yetkin örneği Miguel de Cervantes'in kaleme aldığı Don Kişot kabul edilir.

Aşağıda Türk edebiyatında anlatmaya bağlı edebî türlerden olan Roman, Hikâye, Masal ve Destan türleri ele alınmıştır.

— Dinle beni Hacıveli amca, bizim ihtiyar toprağa gireli beri elimizde avucumuzda ne varsa o zalim muhtarın eline geçti. Annem bir söz edecek olsa sabahlara kadar dayak atar. Beni de ahırdaki direğe bağlayıp üç gün aç susuz bıraktı. Gülüşü bile zehir zıkkım, anam yetişmese çoktan canımı alacaktı... Artık o zihniyet bitti Hacıveli amca. Köyün merası da tarlaları da artık sizindir. Ortakçılık, yarıcılık devri kapanmıştır. Ben dağlarda bu hak mücadelesini sürdürdükçe kimse size kılıç kıpırdatamayacak. Eğer bu devran böyle dönecekse, biz de başımızın çaresine bakmasını biliriz.

Pazartesi sabahının ilk ışıklarıyla birlikte eski matbaanın gıcırdayan tahta merdivenlerinden yukarı çıkan mücellit, elindeki deri kaplı defteri masaya bıraktı. İçerideki kurşun kalem kokusu, yılların birikmiş telve rengi duvarları ve köşede duran sökük dikiş makinesi, buranın ne kadar süredir aynı kaldığının sessiz tanığıydı. Çırak, tezgâhın arkasında uykulu gözlerle ustasını selamladı; çünkü birazdan dışarıdaki cadde, fabrika sirenleriyle birlikte hareketlenecek ve şehrin o tanıdık gürültüsü içeri dolacaktı.

Şehrin gürültüsünden kaçıp bu sakin kasabaya yerleşeli tam üç ay olmuştu. Postane binasının tam karşısındaki bu eski konak, hem merkezi konumu hem de huzurlu bahçesiyle bana ilaç gibi gelmişti. Sabahları ezan sesiyle uyanır, hemen aşağıdaki çınar altı kahvesinde kahvemi içerken muhtar Tahsin Efendi'yle mahallenin dünkü dedikodularını tartışırdım. Eczacı Vahit Bey de uğrardı genelde aralarına. Bu kasabada hayat yavaş akardı; fakat sonbaharın gelmesiyle birlikte köylülerin tütün kantarındaki telaşı artmış, herkes asırlık çınarın etrafında toplanmaya başlamıştı.