AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Paragrafta Anlam & Paragrafın Ana Düşüncesi ve Yardımcı Düşünceler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Yabancı bir şehirde uzun yıllar geçiren sanatçı, günlüğünde şu satırlara yer verir: "Sanat galerilerini gezmek, onların sokaklarında adımlamak, mimarilerindeki heybeti solumak... Bunların hepsini ezberledim, zihnime kazıdım; fakat onların estetik bakışını nasıl edinebilirim, o toprağın ruhunu nasıl içselleştirebilirim? Çalışma masamın üzerini kaplayan o devasa sanat ansiklopedilerini yırtmak, bu tabloları, bu heykellerin fotoğraflarını paramparça etmek! Ne değiştirecek ki? Hepsi benliğimin merkezine yerleşti, silinmez lekeler bıraktı ruhumda. Görünüşteki uyum neye yarar? Ben öz benliğime yabancı, tamamen dışarıdan taşınan kavramlarla örülü, yapay bir estetik anlayışın kurbanı olmuşum."

Yıllarca şiirin ve estetiğin soyut ikliminde beslendikten sonra kalemini toplumsal ve bireysel trajedileri kuşatan bir roman kurgusuna evrilteren bu yazar, Türk edebiyatında "zaman" ve "musikî" kavramlarını merkeze alan benzersiz bir imge dünyası kurmuştur. Saf şiir anlayışının getirdiği duyarlılığı, geleneksel ile modernin çatışmasını ve bireyin içsel bunalımlarını eserlerinde ustalıkla harmanlamıştır. Özellikle çıkardığı ilk romanında, İstanbul'un tarihi atmosferini ve bir medeniyet krizini psikolojik derinlikle işleyerek Türk romanına çığır açtırıcı bir yön kazandırmıştır.

Yazarın, eserlerinde ruh çözümlemelerine ağırlık verdiği, ikirciklilukler ve kararsızlıklar yaşayan aydın tiplerini merkeze aldığı bilinmektedir. Sanatçının otobiyografik özellikler de taşıyan ünlü bir eserinde, kahramanın yaşadığı tereddütler ve kadınlar arasında gidip gelişi, dönemin entelektüel çalkantılarıyla birlikte psikolojik bir derinlikte işlenir.

Selim Efendi, loş ve eşyalarla tıka basa dolu odasında sessizce oturuyordu. Akşamüstünün solgun ışığı, pencereden süzülerek çalışma masasının üzerindeki dağınık kâğıtları aydınlatıyordu. O an Selim Efendi, kendini uzun süredir kapalı kaldığı kafesten kaçmaya çalışıp da başaramayan yorgun bir kuş gibi hissetti. İçindeki o derin sızı, yılların verdiği yorgunlukla birleşmişti; fakat yine de yarınlar için küçük bir umut beslemenin, insanı ayakta tutan en güçlü şey olduğunu fark etmişti. Onu rahatlatan en büyük gerçek ise, ömrü boyunca kimseye bilerek zarar vermemiş olması, kimsenin ahını almamış saf bir vicdanla yaşlanmış olmasıydı. Bu düşünce, ruhuna sarıp sarmalayan şifalı bir merhem gibi geldi.

Yazar, bu romanında Osmanlı'nın son dönemindeki İstanbul'un konak hayatı, kadın dünyası ve günlük insan ilişkileri içinde gezinir. Düş kırıklığı, isyan ve umutsuzluk arasında bir çıkış yolu arayan bireylerin trajedisini anlatır. Acı bir aşk hikâyesini klasik musiki kalıplarıyla anlattığı romanda, 19. yüzyıl sonrası toplumumuzun değişim ve başkalaşımından kesitler sunar. Behçet Bey, Atiye Hanım, İsmail Molla Bey romanda yer alan kahramanlardan bazılarıdır.