AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Millî Edebiyat Dönemi ve Öncesi Roman & Realizm ve Köy Gerçekliği (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Türk edebiyatında taşra yaşamını merkeze alan ve edebî anlamda bir dönüm noktası kabul edilen bu ilk roman, yazarının ifadesiyle "köy gerçeğini ve köylünün dilini yansıtma" amacı güder. Eser, teknik açıdan kusursuz olmasa da Türk romancılığını İstanbul dışına taşıması bakımından öncüdür.

Tanzimat döneminde kaleme aldığı çok sayıda eserle edebiyatta 'sanat toplum içindir' anlayışını benimsemiş; romanı bir eğitim aracı olarak görmüştür. Eserlerinde teknik kusurlar göze çarpsa da halkı bilgilendirme tutkusuyla akışı kesip bilgi vermekten çekinmemiştir. Edebiyatımıza geniş bir konu yelpazesi kazandıran bu yazarımız, yazdığı ilklerin yanı sıra Doğu-Batı çatışmasını ele aldığı ünlü romanıyla da bilinir.

Edebiyatımızda ilk psikolojik roman denemesi olarak kabul edilen ve yazarının mahpushane yıllarında kaleme aldığı bu eser, tefrika edildiği dönemde dönemin sansür kurulu tarafından adının değiştirilmesi ve bazı bölümlerinin çıkarılması şartıyla basılabilmiştir. Eser, yanlış Batılılaşmanın yanı sıra kıskançlık ve ihtiras kurbanı olan bir kadının ruhsal çözümlemelerini konu edinmesi bakımından döneminde bir ilk niteliği taşır.

Toplum için sanat anlayışını benimseyen ve "Hace-i Evvel" olarak anılan bir Tanzimat sanatçısı, eserlerinde halkı bilgilendirmeyi ve eğitmeyi amaçlamıştır. Romanı bir araç olarak gören bu yazar; teknik açıdan kusurlu sayılan yapıtlarında akışı keserek bilgi vermekten çekinmemiş, Doğu-Batı çatışmasını ve alafrangalara özenen tipleri de sıklıkla işlemiştir. Örneğin Batı tarzı yaşamı yanlış anlayıp gülünç duruma düşen züppe tipini işlediği ---- adlı romanı, bu konudaki en bilinen örneklerden biridir.

Namık Kemal'in ilk edebi roman kabul edilen eseri, kahramanı Ali Bey'in yaşadığı trajik olaylar üzerinden dönemin sosyal hayatına ve insan psikolojisine ışık tutar. Eserde saf bir genç olan başkarakterin, yanlış bir kadının tanışıklığıyla başlayan düşüşü ve toplumsal değerlerden kopuşu işlenir.

Tanzimat Dönemi yazarları, ilk roman denemelerinde toplumsal aksaklıkları eleştirmek ve okuyucuya ders vermek amacıyla belirli tipleri merkeze almıştır. Örneğin, Sami Paşazade Sezai'nin eserinde esaret hayatının acılarını çeken ----, safiyeti ve yaşadığı trajedilerle sembolleşmiştir. Namık Kemal'in bir diğer eserinde ise Batılılaşma özentisiyle hareket eden ve sorumsuzluğuyla dikkat çeken ----, felakete sürüklenen bir yaşam sürmektedir. Ahmet Mithat Efendi'nin bir romanında, yanlış Batılılaşmanın gülünç yönlerini temsil eden ----, alafranga züppe tipinin ilk örneklerindendir. Recaizade Mahmut Ekrem'in ünlü eserinde ise babasından kalan mirası eğlenceye harcayan, edebiyat meraklısı ----, Türk romanındaki gülünç tiplerin başında gelir.