AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Metinlerin Sınıflandırılması & Sanatsal (Edebi) Metinler ve Öğretici Metinler (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Güneş henüz dağların ardındayken koyulduk yola; Toroslar'ın eteklerinde dumanlı bir sabah uyanıyordu. Kervan yollarında, yüzleri rüzgardan kavrulmuş yörükler, elinde değneğiyle keçilerini güden yaşlılar ve kucağında bebeğiyle merkeze inen analar göze çarpıyordu. Bu coğrafyanın hem hüznünü hem de direncini adım adım kaydettim defterime.

(I) Fıkra, bir yazarın günlük olayları, ülke gündemini okuyucuyla sohbet havası içinde, kanıtlama gereği duymadan değerlendirdiği yazı türüdür. (II) Makale ise bilimsel, felsefi veya sanatla ilgili bir konuyu nesnel verilerle açıklayan ve tezi savunmak için kanıtlar sunan bir türdür. (III) Biyografi, ünlü kişilerin yaşamını başkalarının kaleminden tarafsız bir gözle anlatan eserlerdir; otobiyografi ise kişinin kendi yaşam öyküsünü kaleme almasıdır. (IV) Eleştiri, bir sanat eserinin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini ortaya koyarak gerçek değerini belirlemeyi amaçlayan bir türdür ve yazarı kesin yargılara varmaktan kesinlikle kaçınmalıdır. (V) Mektup, yazarı ile alıcısı arasında özel bir iletişim kuran, içten ve samimi bir dille yazılan kişisel metinler arasında yer alır.

Her sanat dalı kendi evrenini doğrudan hayatın içinden çekip çıkarırken, tenkit mekanizması bu silsilenin bir basamağı olarak değil, tamamlanmış bir yapının üzerinde yükselen ikincil bir katman olarak kendini gösterir. Şair veya romancı ham maddesini doğrudan yaşamdan, duygu coğrafyasından ve toplumsal gerçeklikten derler; eleştirmen ise bu filtreden geçmiş malzemeyi ele alır. Dolayısıyla eleştirinin varlık sahasına çıkabilmesi, önceden inşa edilmiş estetik bir kalıntının veya yaşayan bir metnin varlığına mutlak surette bağımlıdır.

Edebiyatımızda farklı dönemlerde ortaya çıkan ve Batı edebiyatından alınan düz yazı türlerinin özellikleri ve ilk örnekleri belirli kurallara dayanır.