AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Sonrası Türk Edebiyatı & Aşık Edebiyatı ve Tasavvuf (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 İslamiyet Sonrası Türk Edebiyatı

XVI. yüzyılda yaşamış, şiirlerinde hem tasavvufi derinliği hem de dönemin idari mekanizmasına yönelik sert eleştirileri bir arada sunmuş bir halk ozanıdır. Eserlerinde Safevi devletinin etkisindeki zihniyet izleri görülen ve Hızır Paşa ile olan mücadelesiyle tanınan bu sanatçı, Bektaşi-Alevi edebiyatının en önemli simgelerindendir.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Pir Sultan Abdal

Kaygusuz Abdal

Karacaoğlan

Hacı Bektaş Veli

Kayıkçı Kul Mustafa

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Halk Edebiyatı

Türk halk edebiyatı, İslamiyet öncesi Türk edebiyatı geleneklerinin İslami dönemdeki sosyokültürel yapıyla harmanlanmasıyla şekillenmiş, yüzyıllar boyunca sözlü kültür ortamında gelişerek kendine özgü bir estetik ve nazım biçimi sistemi kurmuştur.

I. Şiirlerde genellikle hece ölçüsü kullanılmış, kalıp olarak en çok yedili, sekizli ve on birli kalıplar tercih edilmiştir.

II. Şairlerin anlattığı olaylar ve karşılaştırmalar tamamen somut kavramlara dayandırılmış, soyut mazmunlar halk şiirinde hiçbir şekilde kendine yer bulamamıştır.

III. Âşık edebiyatında şiirler genellikle bağlama adı verilen çalgı eşliğinde, usta-çırak ilişkisi içinde yetişen ozanlar tarafından söylenmiştir.

IV. Nazım biçimi olarak daha çok mani ve koşma türleri öne çıkmış, diğer biçimler büyük ölçüde bu ana kalıplardan türetilmiştir.

Bu cümlelerde Türk halk edebiyatı ile ilgili olarak numaralandırılmış yargılardan hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

III

Yalnız IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

II numaralı yargıda halk edebiyatında soyut mazmunların hiçbir şekilde yer bulamadığı ifade edilmiştir. Ancak özellikle 16. yüzyıldan itibaren divan şiirinin etkisiyle veya tasavvufi düşüncenin doğası gereği halk şiirinde (özellikle âşık ve tasavvuf edebiyatında) soyut kavramlar ve mecazlı söyleyişler (mazmunlar) sıkça kullanılmıştır.

I numaralı yargıda halk şiirinin ölçüsü ve yaygın kalıpları doğru verilmiştir.
II numaralı yargıda 'hiçbir şekilde' ifadesi mutlaklık içermekte olup, tasavvufi ve divan şiiri etkisindeki halk şiirlerinde soyut kavramların ve mazmunların kullanıldığı gerçeğiyle çelişmektedir.
III ve IV numaralı yargılar halk edebiyatının geleneksel yapısını ve biçim özelliklerini doğru yansıtmaktadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru bilgi içeren öncülü yanlış kabul etme] Hece ölçüsü kalıplarını karıştırma ihtimali

C Seçeneği: [Âşık edebiyatı geleneklerini unutma] Bağlama ve usta-çırak ilişkisini yabancı bulma

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Mutlak ifade içeren öncülün bilgi yanlışı olduğunu fark etme

D Seçeneği: [Biçim çeşitliliğini yanlış yorumlama] Mani ve koşmanın kökenini karıştırma

E Seçeneği: [Tekli seçenek yerine birden fazla öncülü arama] Diğer doğru öncülleri de hatalı sanma

Soru 3 Halk Edebiyatı

Aşağıda halk edebiyatı geleneğine ait bazı önemli eserler numaralandırılarak verilmiştir:

I. Risaletü'n-Nushiyye

II. Saraybosna Savaş Destanı

III. Garibname

IV. Çaylakname

Buna göre, aşağıdaki şairlerden hangisinin eseri yukarıda verilmemiştir?

Yunus Emre

Aşık Ömer

Gevheri

Üsküplü Hakkı

Aşık Paşa

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Halk Edebiyatı

Türk halk edebiyatının kollarından biri olan Âşık edebiyatı, 16. yüzyıldan itibaren saray dışındaki halk kesimlerinde gelişmiş; sanatçılar şiirlerini genellikle saz eşliğinde, hece ölçüsüyle söylemişlerdir. Bu dönemin sanatçıları hem göçebe yaşamın izlerini taşımış hem de kasaba ve şehirlerde halkla iç içe sanatlarını icra etmişlerdir.

I. Köroğlu, hem koçaklamalarıyla tanınan bir âşık hem de Celali ayaklanmalarının önde gelen halk kahramanlarından biridir.

II. Kayıkçı Kul Mustafa, özellikle Genç Osman Destanı ile tanınan, 17. yüzyılda yaşamış yeniçeri şairidir.

III. Gevheri, divan edebiyatından etkilenmemiş, tamamen saf halk diliyle ve sadece hece ölçüsüyle şiirler yazmış divan sahibi bir âşıktır.

IV. Karacaoğlan, doğa ve aşk temasını işleyen, güneydoğu Anadolu ve Toroslar yöresinde göçebe hayat sürmüş önemli bir lirik şairdir.

V. Dadaloğlu, XIX. yüzyılda yaşamış, Avşar boyunun iskânına karşı çıkan ve koçaklamalarıyla ün salmış bir âşıktır.

Yukarıda Âşık edebiyatı sanatçıları ile ilgili verilen numaralanmış yargıların hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III numaralı öncülde Gevheri hakkında verilen bilgiler yanlıştır.

Öncüllerde adı geçen sanatçıların edebiyattaki yerleri ve özellikleri incelenmiştir.
I, II, IV ve V numaralı öncüllerde Köroğlu, Kayıkçı Kul Mustafa, Karacaoğlan ve Dadaloğlu ile ilgili bilgiler tarihsel ve edebi gerçeklerle tam olarak uyuşmaktadır.
III numaralı öncülde Gevheri'nin 'sadece hece ölçüsüyle şiirler yazmış ve divan edebiyatından hiç etkilenmemiş' olduğu belirtilmiştir. Oysa Gevheri, hem hece hem de aruz ölçüsüyle şiirler yazmış, divan edebiyatından (özellikle aruzla yazılan gazel ve kasidelerinden) etkilenmiş ve divanı olan (edib-i âşık) bir sanatçıdır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Gevheri'nin aruzla yazdığı ve divanı olduğu gerçeğini bilmek.

B Seçeneği: [Yeniçeri şairlerinin halk edebiyatındaki yerini yadırramak] Kayıkçı Kul Mustafa'nın yeniçeri olmasını aşık edebiyatına yabancı görebilir.

D Seçeneği: [Karacaoğlan'ın göçebe yaşamını coğrafi olarak sınırlamak] Toroslar ve göçebelik vurgusunu çelişkili bulabilir.

E Seçeneği: [Dadaloğlu'nun ferman padişahın dağlar bizimdir sözünü karıştırmak] İskân politikalarına karşı çıkışını yanlış yorumlayabilir.

A Seçeneği: [Köroğlu'nun hem şair hem eşkıya/kahraman oluşunu karıştırmak] Tarihi kişilik ile edebi kişiliğin çakışmasını hatalı bulabilir.

Soru 5 Tasavvuf (Tekke) Edebiyatı

Türk tasavvuf edebiyatı, Ahmet Yesevi ile başlayıp Anadolu'da Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli gibi isimlerle gelişen ve kendine has özellikleri bulunan bir halk edebiyatı koludur.

Bu edebiyat koluyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Sanatçıların temel gayesi estetik bir zevk uyandırmak ve bireysel duyarlılıkları yansıtmak olduğundan didaktik bir nitelik taşımaz.

Şiirlerde çoğunlukla hece vezni tercih edilmiş olmakla birlikte divan edebiyatının etkisiyle aruz vezniyle yazılmış şiirlere de rastlanır.

İlahi, nefes, şathiye, devriye ve nutuk gibi tarikat kollarının inançlarını yansıtan nazım türleri bulunur.

Genellikle dörtlük nazım birimi kullanılmakla birlikte divan şiiri nazım şekillerinin etkisiyle beyitlerle yazılan tasavvufi şiirler de mevcuttur.

Dili, halkın konuşma diline yakın olmakla birlikte tasavvufi kavramlardan ötürü diğer halk edebiyatı ürünlerine göre daha ağır ve terimlidir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tasavvuf edebiyatı tamamen didaktik (öğretici) bir nitelik taşır; amaç insanı olgunlaştırmak ve ilahi aşka ulaştırmaktır.

A seçeneğinde tasavvuf edebiyatının dilinin terimlerden dolayı diğer halk kollarına göre biraz daha ağır olduğu bilgisi doğrudur.
B seçeneğinde hece ağırlıklı olmakla beraber aruzun da kullanıldığı bilgisi doğrudur (Yunus Emre vb.).
C seçeneğinde sanatçıların temel gayesinin estetik zevk olduğu ve didaktik olmadığı söylenmiştir ki bu yanlıştır; tasavvuf edebiyatı son derece didaktiktir.
D seçeneğinde ilahi, nefes, şathiye, devriye, nutuk gibi türlerin varlığı doğrudur.
E seçeneğinde dörtlük esasına dayansa da beyitlerle yazılan gazel veya mesnevi tarzı tasavvufi eserlerin varlığı doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Dil özelliği] Halk edebiyatının bütünüyle saf Türkçe olduğunu düşünerek bu şıkkı eleyebilir.

B Seçeneği: [Vezin tercihi] Sadece hece vezninin kullanıldığını sanarak aruz vurgusundan şüphelenebilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Tasavvuf edebiyatının didaktik olduğunu ve estetik kaygı gütmediğini bilen aday doğrudan bu şıkka ulaşır.

D Seçeneği: [Nazım türleri] Tür isimlerini karıştırabilir.

E Seçeneği: [Nazım birimi] Sadece dörtlük kullanıldığını zannedebilir.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Sonrası Türk Edebiyatı & Aşık Edebiyatı ve Tasavvuf (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Bu cümlelerde Türk halk edebiyatı ile ilgili olarak numaralandırılmış yargılardan hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Buna göre, aşağıdaki şairlerden hangisinin eseri yukarıda verilmemiştir?

Yukarıda Âşık edebiyatı sanatçıları ile ilgili verilen numaralanmış yargıların hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Bu edebiyat koluyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)