AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı & Sözlü ve Yazılı Dönem (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabul etmeden önceki döneme ait edebiyatı; kendine özgü kültürel dinamikleri, coğrafi şartları ve dini inançları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu dönem ürünleri, millî benliğin korunmasında önemli bir rol oynamıştır.

Bu dönem Türk edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Şamanizm, Maniheizm ve Budizm gibi inanç sistemlerinin izleri ürünlerde kendine yer bulmuştur.

Yabancı dillerin etkisinden uzak, büyük ölçüde arı bir Türkçe ile oluşturulmuştur.

Eserlerin tamamı sözlü gelenekte üretilmiş olup hiçbir şekilde yazılı metinler günümüze ulaşmamıştır.

Konar-göçer yaşam tarzının ve at kültürünün yansımaları şiirlerde ve destanlarda açıkça görülmektedir.

Dönemin ürünleri arasında sav, sagu, koşuk ve destan önemli bir yer tutar.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının 'tamamen sözlü olduğu ve hiçbir yazılı eserin bulunmadığı' bilgisi yanlıştır. Dönemin ikinci yarısında Göktürkler ve Uygurlar dönemine ait yazılı eserler (Göktürk Yazıtları, Maniheizm ve Budizm çevresi metinler) mevcuttur.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı 'Sözlü' ve 'Yazılı' dönem olmak üzere ikiye ayrılır.
Sözlü dönemde sav, sagu, koşuk ve destanlar yaşatılmıştır.
Yazılı dönemde ise Göktürk Yazıtları (Orhun Abideleri) ile Uygur kağanlığı dönemine ait metinler yazılı olarak günümüze kalmıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Nazım şekilleri] Sav, sagu, koşuk ve destanlar sözlü dönemin temel ürünleridir.

D Seçeneği: [Yaşam tarzı etkisi] Atlı göçebe yaşamın edebiyata yansıdığı bilgisi müfredatta temel bir bilgidir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Yazılı dönemin varlığı göz ardı edilerek bu ifadenin yanlış olduğu kolayca tespit edilir.

B Seçeneği: [Dilin saflığı] Yabancı kültürden uzak olunduğu için dilin saf olduğu bilgisi doğrudur, bu yüzden bu şık elenmez.

A Seçeneği: [Dini etkileri yok sayma] Aday sadece İslamiyet öncesi dendiği için sadece Şamanizm'i düşünür, diğer dinleri göz ardı edebilir.

Soru 2 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabulünden önceki dönemde oluşturulan ve süzülerek günümüze kadar gelen sözlü edebiyat ürünleri, dönemin yaşayış tarzını, dünya görüşünü ve kültürel değerlerini yansıtır.

I. Yu adı verilen yas törenlerinde ölen kişinin arkasından söylenen ağıtlardır.

II. Sığır ve şölen adı verilen törenlerde kopuz eşliğinde söylenen lirik şiirlerdir.

III. Günlük hayattaki deneyimleri ve felsefi görüşleri aktaran özlü sözlerdir.

IV. Aruz vezniyle yazılan ve İslam kültürü etkisinde ortaya çıkan nazım biçimleridir.

Yukarıda verilen özelliklerden hangileri İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü ürünleri arasında yer almaz?

II ve III

III ve IV

Yalnız IV

I ve II

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Türk edebiyatının ilk dönemleri üzerine araştırma yapan bir edebiyat tarihçisi, bu dönemin kendine özgü dinamiklerini incelerken şu tespitlerde bulunmuştur:

Şiirler genellikle kopuz eşliğinde söylenmiş olup, törensel bir nitelik taşımaktadır.

Ürünlerde yabancı kültürlerin etkisi görülmez; tamamen millî bir duyuş ve anlatım hâkimdir.

Dönemin bilinen en eski edebi verilerine kaya mezarlarında ve taşlar üzerine kazınmış yazılarda rastlanır.

Ölçü olarak millî ölçümüz olan hece ölçüsü, nazım birimi olarak ise genellikle dörtlük tercih edilmiştir.

Bu bilgilere göre İslamiyet öncesi Türk edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Şiirlerin doğuşunda ve icrasında dinî törenlerin (şölen, yuğ, sığır) önemli bir rolü olduğu

Şiirlerde nazım birimi olarak çoğunlukla dörtlük, ölçü olarak da hece ölçüsünün kullanıldığı

Dönemin şiirlerinde yabancı dillerin etkisinden uzak, arı bir Türkçe kullanıldığı

Ürünlerin büyük bir kısmının sözlü gelenek yoluyla kuşaktan kuşağa aktarıldığı

Edebî ürünlerin ilk ve en kalıcı örneklerinin, mezar taşı niteliğindeki balballar üzerinden günümüze ulaştığı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Balballar mezar taşı niteliği taşıyan ve ölen kişinin hayatını, savaşlardaki kahramanlıklarını anlatan dikili taşlardır; ancak dönemin ilk şiir örnekleri balballar üzerinde değil, sav, sagu, koşuk ve destan gibi sözlü gelenek ürünlerinde yer alır.

Öncüllerdeki bilgileri seçeneklerle eşleştir.
A şıkkı kopuz ve törenler bağlamıyla örtüşmektedir.
C şıkkı sözlü gelenek vurgusunu doğrular.
D şıkkı 'yabancı kültürlerin etkisi görülmez' ifadesiyle uyuşur.
E şıkkı dörtlük ve hece ölçüsü bilgisini teyit eder.
B şıkkında ise balbalların şiir örneği barındırdığı iddiası yanlıştır; balballar heykel/anıt niteliğindedir, şiirler Orhun Abideleri gibi yazılı belgelerde veya sözlü gelenekte bulunur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Törensel nitelik] Şölen ve yuğ törenlerinin şiirlerin doğuş yeri olduğunu hatırlayan aday bu seçeneği eler.

C Seçeneği: [Sözlü gelenek] Dönemin genel olarak sözlü kültür ürünü olduğu bilgisiyle uyuşur.

B Seçeneği: [Balbal ve yazılı ürün ilişkisi yanılgısı] Aday balbalların taş üzerine yazılmış erken dönem kalıntıları olduğunu düşünerek bu ifadeyi doğru kabul edebilir.

D Seçeneği: [Millî ve yerli özellik] Yabancı etkilerden uzak olma vurgusunu yakalayan aday eler.

E Seçeneği: [Hece ve dörtlük] Koşuk ve saguların nazım birimi ve ölçüsüyle birebir örtüşür.

Soru 4 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Türk edebiyatının ilk dönemleri olan İslamiyet öncesi süreç, kendine has kültürel ve coğrafi dinamiklerle şekillenmiştir.

I. Nazım birimi olarak genellikle dörtlük kullanılmış, şiirler kopuz eşliğinde söylenmiştir.

II. Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle mazmunlar açısından zenginleştirilmiş ağır bir dil tercih edilmiştir.

III. Ölçü olarak milli ölçümüz olan hece ölçüsü esas alınmış, ağırlıklı olarak yarım uyak kullanılmıştır.

IV. Dinî törenler, av partileri ve yas merasimleri ekseninde şekillenen somut ve yaşamsal bir tematik yapıya sahiptir.

Yukarıda numaralandırılmış özelliklerden hangileri İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait olamaz?

I. ve III.

Yalnız II.

II. ve IV.

III. ve IV.

I. ve II.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı; kendine özgü gelenekleri, yaşam tarzı ve dini inançları etrafında şekillenmiş, büyük ölçüde sözlü kültüre dayanan bir dönemdir. Bu dönemin ürünleri yüzyıllar boyunca sözlü yolla aktarılmış, daha sonraki dönemlerde ise çeşitli kaynaklarda kaleme alınmıştır.

Bu dönemin dil, kültür ve edebi ürünleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Eski Türklerde ölen kişinin mezarının başına, hayattayken öldürdüğü düşman sayısınca dikilen taşlara 'balbal' denilmiştir.

Yazılı dönemin en önemli ilk eserleri arasında yer alan Orhun Anıtları, hem söylev türünün hem de Türk adının geçtiği ilk metin olma özelliği taşır.

Dönemin bilinen en eski yazılı belgeleri olan Yenisey Yazıtları, Kırgızlara ait olup daha çok anıt mezar niteliği taşımaktadır.

İslamiyet öncesi Türk şiirinde genellikle hece ölçüsü kullanılmış, nazım birimi olarak ise dörtlük yerine çoğunlukla beyit tercih edilmiştir.

Sözlü ürünler arasında yer alan ve ölen kişinin arkasından duyulan üzüntünün dile getirildiği şiirlere 'sagu' adı verilmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı & Sözlü ve Yazılı Dönem (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dönem Türk edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yukarıda verilen özelliklerden hangileri İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü ürünleri arasında yer almaz?

Bu bilgilere göre İslamiyet öncesi Türk edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yukarıda numaralandırılmış özelliklerden hangileri İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait olamaz?

Bu dönemin dil, kültür ve edebi ürünleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)