AYTTürk Dili ve Edebiyatı⚡ Canlı Süre Tutmalı & İnteraktif
AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı & Geçiş Dönemi Eserleri ve Özellikleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
📝 6 Soru⏱️ 10 Dakika🎯 ÖSYM Sınav Formatı🧠 Çeldirici & Bilişsel Teşhisli📊 Anında Karne & Net Hesabı
Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.
✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi
0 / 6 Soru Cevaplandı
Soru 1İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte edebiyatımızda Arap ve Fars kültürünün etkisi görülmeye başlanmıştır. Bu süreçte ortaya çıkan "Geçiş Dönemi" eserleri, hem eski millî geleneklerin izlerini taşımış hem de yeni dinin kültürünü yansıtan unsurları içermiştir. Bu dönemde yazılan ilk eserler, Hakaniye lehçesiyle kaleme alınmış ve Arap alfabesi kullanılmaya başlanmıştır.
Bu parçada numaralanmış yerlerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A
İslamiyet öncesi Türk edebiyatının "Sözlü Dönem" ürünleri, İslamiyet etkisinde içerik ve biçim değiştirerek halk edebiyatı geleneğini oluşturmuştur; ancak metindeki ifade bu değişimin divan edebiyatıyla başladığını savunmaktadır.
D
Hakaniye (Karahanlı) Lehçesi ile yazılmış
E
XI-XII. yüzyıllar arasında
B
Divan edebiyatı
C
İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatının ilk eserleri
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Parçada İslamiyet etkisinde gelişen ilk Türk eserlerinin biçim olarak 'divan edebiyatı' adıyla varlığını sürdürdüğü söylenmiştir. Oysa bu eserler (Kutadgu Bilig vb.) divan edebiyatı değil, Geçiş Dönemi ürünleridir ve hem millî nazım biçimlerini hem de aruz ölçüsünü bir arada barındırır.
Parçadaki altı çizili veya numaralanmış kavramlar sırasıyla incelenir.
İslamiyet etkisinde gelişen ilk eserlerin divan edebiyatını değil, Geçiş Dönemi'ni oluşturduğu bilgisi hatırlanır.
II numaralı yerde geçen 'divan edebiyatı' ifadesinin tarihsel ve edebi akış açısından yanlış olduğu tespit edilir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
D Seçeneği:[Hakaniye lehçesi]Karahanlı Türkçesinin Hakaniye lehçesi olduğunu unutma.
E Seçeneği:[Yüzyıl bilgisi]11. ve 12. yüzyıllar tarihlemesi doğrudur.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık ve kronolojik bilgi.
C Seçeneği:[İlk eserler]İlk eserlerin Karahanlı döneminde yazıldığı doğrudur.
A Seçeneği:[Sözlü dönem kavramı]Dönem geçişlerini karıştırma ihtimali.
Soru 2İslamiyet Öncesi ve Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte edebiyatımızda hem millî unsurlar hem de yeni dinin getirdiği İslami değerler bir arada yer almaya başlamıştır. Bu dönemde kaleme alınan eserler, Türk kültür tarihinin en önemli kaynakları arasındadır.
Aşağıdaki eserlerden hangisi, karşısında verilen özellik veya içerikle ilişkilendirilemez?
A
Kutadgu Bilig - Siyasetname özelliği taşıması ve ideal insan modelini (kut) anlatması
D
Göktürk Kitabeleri - Türk tarihinin ve edebiyetının ilk yazılı örnekleri olup Manihaizm dininin esaslarını savunması
E
Divan-ı Hikmet - Tasavvufi düşüncelerin halka anlatılması amacıyla hece ölçüsüyle yazılması
C
Divanü Lügati't-Türk - Arap çocuklarına Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış ansiklopedik sözlük olması
B
Atabetü'l-Hakayık - Cömertliğin övülmesi ve bilginin faydasının vurgulanması
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Göktürk Kitabeleri, İslamiyet öncesi dönemde Orhun Abideleri olarak Göktürklere ait ilk yazılı belgelerdir ve Göktürklerin milli benliğini, devlet anlayışını anlatır. Manihaizm veya Budizm gibi dinlerin esaslarını değil, Gök Tanrı inancını ve ulusal bilinci yansıtır. Manihaizm ve Budizm Uygur dönemi metinlerinde görülür.
Seçeneklerde verilen eserlerin yazar, içerik ve dönem eşleşmeleri incelenir.
A şıkkında Kutadgu Bilig'in siyasetname niteliği ve adalet, kut gibi kavramları ele aldığı doğrudur.
B şıkkında Edip Ahmed Yükneki'nin Atabetü'l-Hakayık eserinde ahlak, cömertlik ve bilginin önemi işlenmiştir, doğrudur.
C şıkkında Kaşgarlı Mahmut'un Divanü Lügati't-Türk'ü Araplara Türkçe öğretmek için yazdığı doğrudur.
D şıkkında Göktürk Kitabeleri'nin Manihaizm inancını savunduğu belirtilmiştir; bu yanlıştır, Göktürk Kitabeleri Gök Tanrı inancını yansıtır, Manihaizm Uygurlar dönemindedir.
E şıkkında Ahmet Yesevi'nin Divan-ı Hikmet'inin tasavvufi telkinler içerdiği ve sade bir dille yazıldığı doğrudur.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Kutadgu Bilig'in içerik özellikleri]Kutadgu Bilig'in bir siyasetname olduğunu ve ideal insanı işlediğini bilir.
D Seçeneği:[Dönem dinleri ve yazıtlar karışıklığı]Doğru seçenek olduğu için aday bu çeldiriciyi işaretlemelidir.
E Seçeneği:[Divan-ı Hikmet'in nazım biçimi ve teması]Ahmet Yesevi'nin tasavvufi hikmetler yazdığını bilir.
C Seçeneği:[Divanü Lügati't-Türk'ün yazılış amacı]Eserin sözlük ve ansiklopedi niteliğinde olduğunu bilir.
B Seçeneği:[Atabetü'l-Hakayık'ın temaları]Eserin ahlaki öğütler ve cömertlik gibi erdemleri içerdiğini hatırlar.
Soru 3Geçiş Dönemi Eserleri
Karahanlı döneminde Yusuf Has Hacib tarafından yazılan ve hakiki anlamda mutluluk yolu anlamına gelen eser, Türk edebiyatında yeni bir dönemin kapılarını aralamıştır.
Bu bilgiye göre, *Kutadgu Bilig* adlı yapıt için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A
Türk edebiyatında mesnevi nazım şeklinin ilk örneği olma özelliği taşır.
D
İslamiyet öncesi Türk destan geleneğine ait motiflerle İslami değerleri başarıyla harmanlamıştır.
E
Dönemin Arapça ve Farsça kelime dağarcığından tamamen arındırılmış, yalnızca arı ve saf bir Türkçe ile kaleme alınmıştır.
C
Topluma adalet, kut, akıtsızlık ve kanaat gibi kavramları öğreten alegorik bir nitelik barındırır.
B
Aruz ölçüsüyle yazılmış ve eser genelinde şehname vezni kalıpları kullanılmıştır.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Kutadgu Bilig, her ne kadar Karahanlı Türkçesiyle (Hakaniye Türkçesi) yazılmış ulusal bir eser olsa da dönem itibarıyla Arapça ve Farsça kelimeler ile tamlamalara tamamen kapalı değildir; eserde yabancı unsurlara da yer verilmiştir.
A şıkkı doğrudur, eser Türk edebiyatının ilk mesnevisidir.
B şıkkı doğrudur, aruz ölçüsü (fe'ûlün fe'ûlün fe'ûl fa'ûl) ilk kez bu eserde kullanılmıştır.
C şıkkı doğrudur, alegorik (sembolik) kahramanlarla öğretici (didaktik) bir nitelik sunar.
D şıkkı doğrudur, İslam öncesi ögeler ile İslami ögeler bir aradadır.
E şıkkı yanlıştır, eserde tamamen saf bir dil aranmaz; Arapça ve Farsça sözcükler ile tamlamalar da sınırlı ölçüde yer almıştır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[İlk mesnevi olma bilgisini unutmak]Bilgi eksikliğinden dolayı şüphe duyulabilir.
B Seçeneği:[Aruz ölçüsü kullanımını karıştırmak]Aruzun Divan edebiyatıyla başladığı düşüncesi.
C Seçeneği:[Alegorik yapıyı gözden kaçırmak]Kahramanların sembolik anlamlarını hatırlayamamak.
D Seçeneği:[İslamiyet öncesi ögeleri reddetmek]Eserin tamamen İslami olduğunu düşünmek.
E Seçeneği:[Tamamen saf Türkçe yazıldığı yanılgısı]Doğru seçenek.
Soru 4İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı
(I) Divan-ı Hikmet, 12. yüzyılda Hoca Ahmet Yesevi tarafından kaleme alınan, tasavvufi düşünceleri halka yaymayı amaçlayan manzum bir eserdir.
(II) Eser, Hakaniye Türkçesiyle (Karahanlı Türkçesi) yazılmış olup sade ve anlaşılır bir dil hedeflenmiştir.
(III) Şiirlerde genellikle hece ölçüsünün 7'li ve 12'li kalıpları tercih edilmiş, bunun yanında aruz ölçüsüyle yazılmış dörtlükler de kullanılmamıştır.
(IV) Eser, Türk tasavvuf edebiyatının ilk örneği kabul edilir ve kendinden sonraki tasavvuf şairlerini derinden etkilemiştir.
(V) Dini ve ahlaki konuların işlendiği hikmetler, halk arasında ilahi bir coşkuyla okunmuş ve ezberlenmiştir.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A
I.
E
V.
D
IV.
C
III.
B
II.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
III numaralı cümlede yer alan 'aruz ölçüsüyle yazılmış dörtlükler de kullanılmamıştır' ifadesi bilgi yanlışı içermektedir; çünkü Divan-ı Hikmet'te hece ölçüsünün yan sıra aruz ölçüsüyle yazılmış şiirler de bulunmaktadır.
Cümleler sırasıyla incelenir.
I. cümle yazar ve yüzyıl bilgisini doğru verir.
II. cümle dil özelliğini (Hakaniye Türkçesi) doğru yansıtır.
III. cümlede aruz ölçüsünün kullanılmadığı iddia edilir ancak eserde az da olsa aruzla yazılmış şiirler mevcuttur.
IV. ve V. cümleler içerik ve etki bakımından doğrudur.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
B Seçeneği:[Lehçe bilincini karıştırma]Karahanlı sahası dil özelliğini yanlış sanma.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Aruz ölçüsünün eserde yer aldığını bilerek III numaralı cümleyi işaretler.
D Seçeneği:[İlk olma özelliğini karıştırma]İlk tasavvufi eser unvanını başka bir eserle karıştırma ihtimali.
E Seçeneği:[İçerik özelliklerini yadırgama]Hikmetlerin okunup ezberlenme işlevini çelişkili bulma.
A Seçeneği:[Yazar ve yüzyıl bilgisini karıştırma]Hoca Ahmet Yesevi ve 12. yüzyıl eşleşmesini unutmuş olabileceği için.
Soru 5İslami Dönem Türk Edebiyatı
Türk edebiyatının İslamiyet etkisinde gelişen ilk ürünlerinden biri, hükümdarlara devlet yönetimi konusunda öğütler vermesi ve adalet, saadet gibi kavramları alegorik bir dille işlemesi yönünden bir siyasetname niteliği taşır. Bu eserden kısa süre sonra kaleme alınan diğer başyapıt ise dönemin Türk lehçelerini karşılaştırmalı olarak incelemekle kalmamış, aynı zamanda zengin bir halk bilimi ve coğrafya hazinesi sunarak milletin varlığını coğrafi ve kültürel boyutlarıyla belgelemiştir.
Bu parçada sözü edilen ve sırasıyla anılan eserler aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
D
Kutadgu Bilig - Atabetü'l-Hakayık
E
Atabetü'l-Hakayık - Divân-ı Hikmet
C
Divân-ı Hikmet - Kutadgu Bilig
B
Kutadgu Bilig - Divânü Lügati't-Türk
A
Atabetü'l-Hakayık - Divânü Lügati't-Türk
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Parçada ilk olarak siyasetname niteliği taşıyan, adalet ve devlet yönetimi konularını işleyen Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig adlı eseri; ikinci olarak ise Türkçenin bilinen ilk sözlüğü ve ansiklopedik nitelikteki Kaşgarlı Mahmud'un Divânü Lügati't-Türk adlı eseri anlatılmaktadır.
1. Öncüldeki 'siyasetname', 'adalet' ve 'saadet' kavramları Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig eserine işaret eder.
2. 'Türkçenin bilinen ilk sözlüğü' ve 'ansiklopedik sözlük' niteliği Kaşgarlı Mahmud'un Divânü Lügati't-Türk adlı eserini doğrular.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Metindeki ipuçlarını doğru birleştiren adaylar doğrudan bu seçeneğe ulaşır.
C Seçeneği:[Divân-ı Hikmet'i ilk eser olarak alma]Ahmet Yesevi'nin eserini karıştırarak ilk sıraya koyan adaylar bu şıkkı seçebilir.
D Seçeneği:[Atabetü'l-Hakayık ile Kutadgu Bilig'in yerini karıştırma]İkinci eserin sözlük olduğunu kaçıran adaylar bu seçeneğe düşebilir.
E Seçeneği:[Atabetü'l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet ikilisi]Kutadgu Bilig ve Divânü Lügati't-Türk dışındaki geçiş dönemi eserlerini karıştırarak eşleştirenler seçer.
A Seçeneği:[Atabetü'l-Hakayık'ı ilk eser sanma yanılgısı]Geçiş dönemi eserlerinin sıralamasında kararsız kalan adaylar bu seçeneğe yönelebilir.
Soru 6İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı
Edib Ahmed Yükneki tarafından yazılan ve hakikatlerin eşiği anlamına gelen Atabetü'l-Hakayık, yeni dinin ve medeniyetin getirdiği zihniyet değişimini yansıtan didaktik bir eserdir. Eserde ağırlıklı olarak Arap ve İran edebiyatının nazım şekilleri ve ölçüleri kullanılmakla birlikte, eski Türk şiirinin bazı yapısal unsurlarından da tamamen vazgeçilmediği görülmektedir.
Bu durum, eserin İslamiyet öncesi şiir geleneğinden tamamen kopmadığının hangi göstergesiyle açıklanabilir?
B
Aruz ölçüsünün yanında dörtlük nazım birimine de yer verilmesi
C
Arapça ve Farsça kelimelerin oranının eser içinde oldukça düşük tutulması
D
Dönemin hükümdarına sunulan bir naat niteliği taşıması
E
Anlatımda atasözü ve deyimlere sıklıkla yer verilmesi
A
Eserin mesnevi nazım biçimiyle yazılmış olması
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Atabetü'l-Hakayık'ta beyitlerin yanı sıra dörtlüklerin de kullanılması, İslamiyet öncesi ulusal nazım birimi olan dörtlük geleneğinin sürdürüldüğünü gösterir.
Geçiş dönemi eserleri, hem İslam öncesi sözlü/yazılı kültürün özelliklerini hem de yeni İslam medeniyetinin unsurlarını bir arada barındırır.
Atabetü'l-Hakayık aruz ölçüsüyle ve genellikle beyitler (mesnevi nazım şekli) şeklinde yazılmıştır; bu durum yeni medeniyetin etkisidir.
Ancak eserde beyitlerin yanı sıra dörtlüklere de yer verilmesi, eski Türk şiir geleneği olan 'dörtlük' biriminin terk edilmediğinin kanıtıdır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Mesnevi şeklinin yerli bir form olduğunu sanma yanılgısı.]Eserin genel yapısının İslami edebiyata ait olduğunu bildiği için mesneviyi eski gelenek sanabilir.
C Seçeneği:[Dilin sadeliğini eski gelenekle karıştırma.]Eski Türkçenin arı duru olduğunu düşünerek dil özelliğini şekil geleneğiyle karıştırır.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
D Seçeneği:[Sunuş (takdim) geleneklerini karıştırma.]Naat veya övgü bölümlerinin İslamiyet öncesi koştuk ya da sav türleriyle benzeştiğini düşünebilir.
E Seçeneği:[Atasözü kullanımını millî kimlik kanıtı sanma.]Atasözlerinin (sav) kökeninin oral kültür olduğunu bilip bunu doğrudan şiir birimiyle karıştırır.
4 Yanlış 1 Doğruyu Götürür Kuralı Uygulanır
📚
Önerilen ÖSYM Deneme Testleri
Türk Dili ve Edebiyatı ve AYT sınav kategorisinde pratik yapabileceğiniz diğer denemeler ve kazanım testleri.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Tiyatro" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Dünya Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Şiir Bilgisi" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT • Türk Dili ve EdebiyatıAYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı & Geçiş Dönemi Eserleri ve Özellikleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)