Türk tasavvuf edebiyatı, XIII. yüzyıldan itibaren Anadolu'da gelişme imkânı bulmuş ve zengin bir ürün merhalesi yaşamıştır.
I. Şiirlerde genellikle hece ölçüsü kullanılmakla birlikte, tarikat erbabının eğitim düzeyine ve kültürel birikimine bağlı olarak aruz ölçüsüne de yer verilmiştir.
II. Eserlerin temel amacı estetik bir zevk uyandırmak değil, ilahi aşkı, vahdet-i vücut inancını ve tasavvufi öğretileri halka benimsetmektir.
III. Nazım birimi olarak hem halk edebiyatı geleneğine özgü dörtlükler hem de divan edebiyatının etkisiyle beyitler tercih edilmiştir.
IV. Dil, halkın rahatça anlayabileceği ve benimsiyebileceği yalınlıkta tutulmuş; ancak tasavvufi kavramlar (mânâ dikişi) nedeniyle zengin bir mecaz dünyası oluşturulmuştur.
V. Aruz ölçüsünün sadece divan edebiyatına özgü bir kural olduğu düşünülerek bu gelenekteki tüm şairlerin yazdığı şiirler istisnasız yalnızca dörtlük ve hece ölçüsüyle sınırlandırılmıştır.
✓ Doğru Cevap: E
ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Dinî-tasavvufi halk şiirinde sadece hece ölçüsü ve dörtlük kullanılmamıştır; tasavvuf ehli bazı şairler (örneğin Yesevi, Kaygusuz Abdal vb.) aruz ölçüsünü de kullanmıştır.
- Öncüllerdeki bilgileri tasavvuf edebiyatının genel karakteristik özellikleri bağlamında inceleyiniz.
- I, II, III ve IV numaralı öncüllerde dinî-tasavvufi halk şiirinin dili, amacı, ölçü ve nazım birimi kullanımı doğru verilmiştir.
- V numaralı öncülde ise bu şairlerin yalnızca dörtlük ve hece ölçüsüyle yazdığı, aruzun kullanılmadığı iddia edilmiştir ki bu yanlıştır; tasavvuf şiirinde aruz da kullanılmıştır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:
[Nazım birimi karmaşası.]
Sadece dörtlük kullanıldığını düşünerek III. öncülü yanlış kabul edebilir.
B Seçeneği:
[Didaktik yönün göz ardı edilmesi.]
Sanatsal kaygının tamamen yok sayıldığını düşünerek tereddüt edebilir.
D Seçeneği:
[Dil ve üslup çelişkisi.]
Tasavvuf terimlerinin halkı zorlayacağını düşünerek yanlışa gidebilir.
E Seçeneği:
[Doğru seçenek]
V. öncüldeki mutlak ifade ve yanlış bilginin fark edilmesi.
A Seçeneği:
[Aruzun tasavvuf şiirinde kullanılmadığı yanılgısı.]
Aday sadece hece ölçüsünün kullanıldığını zannedebilir.