AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Hikaye & Tanzimat Dönemi Hikayesi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Akşamüstü güneşin solgun ışıkları konağın penceresinden içeri süzülürken, efendi, elindeki yıpranmış defteri masanın üzerine bırakarak derin bir iç çekti. Yılların yorgunluğunu sırtında taşıyan bu yaşlı adam, içeriden gelen hafif hışırtıları dinlemek için başını kaldırdı. Hizmetçinin sessiz adımlarla odaya yaklaşmasını, kapının tokmağındaki pirincin parıltısını ve hatta duvarda asılı duran eski saatteki çarkların sesini en ince detayına kadar fark ediyordu. Olayların akışını kendi iç dünyasının süzgecinden geçirerek dış dünyaya yansıtıyor, etrafındaki her nesneye kendi ruh halinden bir parça katıyordu.

Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk hikâye örneklerinin verildiği Tanzimat döneminde, sanatçılar toplumu bilinçlendirmeyi ve eğitmeyi bir görev bilmişlerdir. Bu doğrultuda eserlerde halkın anlayabileceği sade bir dil hedeflense de çoğu zaman bunda başarılı olunamamıştır.

Edebiyatımızda eserlerini "sanat toplum içindir" ilkesiyle kaleme alan ve dur durak bilmeden ürettiği için devrinin eleştirmenlerince üretkenliğiyle taçlandırılan bu sanatçı, halkın kolayca anlayabileceği sade bir dil kullanmayı seçmiştir. Geleneksel Türk tiyatrosu ve meddah anlatım tekniklerini yazılı kültüre taşıyan yazar, metin içinde akışı kesip okuyucuya doğrudan nasihat vermekten ya da teknik bilgi aktarmaktan kaçınmamıştır.

I. metin Cevdet Paşa'nın konağında geçen olayların anlatıldığı, dönemin günlük konuşma dilinden uzak, sanatlı ve tasvirlere dayalı bir nesir örneğidir. Yazarının kim olduğu bilinen bu eser, ilk edebi roman denemelerinden birinin tefrika ediliş tarzını yansıtır. (Tercüme-i Manzume bağlamlı bir Batılı tarzda ilk hikaye denemelerinden) II. metin Bir aşığın, diyar diyar gezerken karşılaştığı bir mekanda dert yanmasını ve eline aldığı sazla söylediklerinin nazım-nesir karışık bir yapıyla aktarılmasını içerir. Anlatıcısı geleneksel meddah veya aşık tipidir, olaylar halkın ortak hafızasından süzülmüştür.

Türk edebiyatında batılı anlamda ilk hikaye denemesi olarak kabul edilen eserin yazarı, aynı zamanda edebiyatımızda ilk psikolojik hikaye denemesine de imza atmıştır. Realizm ve natüralizm akımlarından etkilenen sanatçı, eserlerinde genellikle trajik olayları ele alırken kişilerin ruhsal durumlarını tahlil etmeye önem vermiştir. Yazmış olduğu bu ünlü eser, hem teknik açıdan Batılı standartlara yaklaşması hem de dünya edebiyatından yapılan çevirileri içermesi bakımından kendisinden sonraki nesillere kılavuzluk etmiştir.