Gümüş kaplı bir tasta sunulur akşam,
Yorgun dağların ardında kaybolur düşüm.
Bir ceylanın ürkekliğinde saklıdır adın,
Çöl ortasında vaha gibidir bakışın.
Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A
Bakış, vahaya benzetilmiştir.
B
Zihinde canlandırmaya elverişli imgelere yer verilmiştir.
C
İşitsel sanatların imkânlarından yararlanılmıştır.
D
Benzetme ve kişileştirme gibi söz sanatları kullanılmıştır.
E
Anlamı herkesçe bilinen, günlük dilde kullanılan sözcüklerden oluşturulmuştur.
✓ Doğru Cevap: C
ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Dizelerde işitsel (işitmeye dayalı) unsurlar veya işitsel sanat vurgusu değil, daha çok görsel ve dokunsal ögeler (gümüş kaplı tas, dağlar, ceylan, vaha) ağırluktadır. Edebiyat sanatsal bir ifade aracıdır ancak 'işitsel sanat' ifadesi müzik gibi sanatlar için kullanılır; edebiyat fonetik (sesseel/işitsel) sanatlar grubundadır fakat seçeneklerdeki kurgu ve şiirin içeriği işitsel bir duruma dayanmamaktadır.
- Şiirdeki benzetmeleri inceleyelim: 'Çöl ortasında vaha gibidir bakışın' dizesinde bakış vahaya benzetilmiştir (A seçeneği söylenebilir).
- İmgeler: 'Gümüş kaplı bir tas', 'yorgun dağlar', 'ceylanın ürkekliği' zihinde canlanan imgelerdir (B seçeneği söylenebilir).
- Söz sanatları: 'Yorgun dağlar' derken dağlar kişileştirilmiş, 'vaha gibidir' diyerek benzetme yapılmıştır (D seçeneği söylenebilir).
- Sözcüklerin anlaşılırlığı: Şiirdeki sözcükler sade ve günlük dilde bilinen sözcüklerdir (E seçeneği söylenebilir).
- C seçeneğinde edebiyatın işitsel sanatlar içinde yer aldığı bilgisi verilse de, şiirin genelinde işitsel ögelerin ağırlıklı olduğu söylenemez; ayrıca edebiyat fonetik bir sanattır ancak buradaki çeldirici kurgusu işitsel unsurların varlığı üzerinedir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:
[Benzetme unsurlarını karıştırma]
'Çöl ortasında vaha gibidir bakışın' dizesinde benzetme olduğunu görür ve doğrudan eler.
B Seçeneği:
[İmge kavramını somutlaştıramama]
Şiirdeki tasvirlerin zihinde canlı tablolar oluşturduğunu fark eder.
C Seçeneği:
[Doğru seçenek]
Şiirde işitme duyusuna veya işitsel ögelere ağırlık verilmediğini, daha çok görsel ögelerin hâkim olduğunu doğru tespit eder.
D Seçeneği:
[Söz sanatlarını gözden kaçırma]
'Yorgun dağlar' ifadesindeki kişileştirmeyi ve benzetmeleri fark eder.
E Seçeneği:
[Sözcük dağarcığı analizi]
Kullanılan kelimelerin (akşam, dağ, düş, ceylan, çöl) herkesçe bilinen sözcükler olduğunu görür.