AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Şiir Türleri ve Söz Sanatları (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Halk Edebiyatı

Gönlümün tahtına kuruldun ey yâr, Sensiz bu ellerde neyleyim baharı? Dağlar dayanmaz bu çileye, bu âha, Bir gülüşün ömrüme bedeldir inan.

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A

Güzelleme türünün özelliklerini taşıdığı

B

Deyim veya kalıplaşmış söze yer verildiği

C

Sevgiliye yönelik sitem ve şikayet barındırdığı

D

Zıt kavramlar ve benzetme ögelerinden yararlanıldığı

E

Lirik bir duyuşla ve samimi bir üslupla kaleme alındığı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Dizelerde sevgiliye yönelik bir sitem veya şikayet değil, aşırı sevgi, bağlılık ve övgü söz konusudur; bu yönüyle şiir bir güzellemedir.

Şiirin teması incelenir: Sevgiliye duyulan derin aşk ve hayranlık işlenmiştir.
Tür tespiti yapılır: Aşk temasını işleyen halk şiiri türü güzellemedir (A şıkkı söylenebilir).
Üslup ve sanatlar incelenir: 'Ömrüme bedel' gibi ifadeler kalıplaşmış söz/deyim değeri taşır (B şıkkı söylenebilir). 'Bahar' ve 'kış/çile' gibi unsurlar tezattır; gülüşün bedel olması ise benzetmedir (D şıkkı söylenebilir).
İçtenlik değerlendirilir: Duygu yoğunluğu yüksek ve samimidir (E şıkkı söylenebilir).
C şıkkının analizi: Şiirde sevgiliye sitem edilmemekte, aksine ona olan hayranlık ve bağlılık dile getirilmektedir. Dolayısıyla sitem olduğu söylenemez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Güzelleme tanımını karıştırma] Aşk temasını görünce güzelleme olduğunu doğrular.

D Seçeneği: [Tezat ve benzetme sanatlarını bulamama] Bahçe/bahar ve çile unsurlarının tezat oluşturduğunu gözden kaçırabilir.

E Seçeneği: [Lirik anlatımı yanlış yorumlama] Şiirin duygusal tonunu hissedemeyebilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Şiirde sitem değil, aşırı bağlılık ve övgü vardır.

B Seçeneği: [Deyim ve kalıplaşmış sözü gözden kaçırma] 'Ömrüme bedel' ifadesinin kalıplaşmış söz olduğunu fark edemeyebilir.

Soru 2 Halk Edebiyatı

Âşık edebiyatı nazım biçimleri ve özellikleri incelenirken bazı kavram yanılgıları ortaya çıkabilmektedir.

(I) Koşma, Âşık edebiyatının en yaygın nazım biçimi olup genellikle 3 ila 5 dörtlükten oluşan ve 11'li hece ölçüsüyle söylenen bir üründür.

(II) İşlediği konulara ve ezgilerine göre semai, varsağı, destan gibi alt türlere ayrılan koşmanın son dörtlükte tapşırma yani mahlas adı verilen şairin adı geçer.

(III) Koşmaların kafiye düzeni genellikle düz kafiye (abab, cccb, dddb...) şeklinde kurulur ve ilk dörtlükte farklı kafiye şemaları da görülebilir.

(IV) Söyleyiş özelliklerine ve konularına göre ayrılan semai, varsağı ve destan gibi nazım biçimleri aslında koşmanın birer alt kolu değil, bağımsız birer nazım biçimidir.

(V) Karşılıklı konuşma esasına dayanan, "dedim" ve "dedi" sözleriyle başlayan koşmalara halk edebiyatında "müracaat" (musâhabe) adı verilir.

Bu parça numaralandırılmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

A

I

B

II

C

III

E

V

D

IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

IV numaralı cümlede semai, varsağı ve destan türlerinin koşmanın alt kolları olmadığı iddia edilmiştir; oysa bunlar ezgi ve hece kalıbı farklılıklarıyla birlikte koşma nazım biçiminin alt türleridir.

Cümleler sırayla Âşık edebiyatı ve koşma özellikleri açısından taranır.
I. cümle koşmanın genel özelliklerini ve dörtlük sayısını doğru verir.
II. cümle koşmanın alt türlerini ve mahlas kullanımını doğru açıklar.
III. cümle kafiye düzeni hakkında doğru bilgi sunar.
IV. cümlede semai, varsağı ve destan türlerinin koşmanın alt kolları (türleri) olduğu gerçeği göz ardı edilerek bağımsız nazım biçimleri denmiştir, bu bir bilgi yanlışlığıdır.
V. cümle müracaat tanımını doğru verir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Koşmanın dörtlük sayısı] 3-5 dörtlük kuralının istisnalarını unutarak yanlış sanabilir.

E Seçeneği: [Müracaat terimi] Müracaat teriminin yabancı gelmesi nedeniyle yanlış olduğunu düşünebilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Semai ve varsağının koşma türü olduğunu bilir.

B Seçeneği: [Mahlas (tapşırma) yeri] Mahlasın son dörtlükte geçtiğini unutmuş olabilir.

C Seçeneği: [Kafiye şeması yanılgısı] Kafiye düzeninin karmaşık olduğunu düşünerek çeldiriciye düşebilir.

Soru 3 Halk Şiiri

Gönül gurbet ele varma Dönülmez akşama yufka yüreklim Bülbül gülü kaybetme Ötüşün bağrımı deler gidersin Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

E

Halk şiiri geleneğinin özelliklerini yansıtmaktadır.

D

Yarım uyak ve redif kullanılmıştır.

C

Ayrılık ve hasret teması işlendiği için ağıt türüne girmektedir.

B

Koşma nazım şeklinin özelliklerini taşımaktadır.

A

11'li hece ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 İslamiyet Öncesi ve Halk Edebiyatı

Türk halk edebiyatında şairler, işledikleri temalara ve bağlı bulundukları geleneklere göre belirli nazım türleriyle anılmışlardır.

I. Karacaoğlan $\leftrightarrow$ Güzelleme

II. Köroğlu $\leftrightarrow$ Koçaklama

III. Seyrani $\leftrightarrow$ Taşlama

IV. Kaygusuz Abdal $\leftrightarrow$ Deme

V. Yunus Emre $\leftrightarrow$ İlahi

Yukarıda numaralanmış halk ozanlarından hangisi, karşısında verilen nazım türüyle ilişkilendirilemez?

A

I.

B

II.

C

III.

D

IV.

E

V.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri

Sabahın seherinde çaldım kapınızı Baharın gülleri hep solmuş gibi Sanki bir yabancı gibi baktınız Aman aman gurbet ele varılmaz Vefasız ellere bel bağlanmaz Bülbül figan eder gülün dalında Hasretin ateşi vardır solumda

Bu dizelerde, aşağıdaki halk edebiyatı nazım şekillerinden hangisine özgü nitelikler öne çıkmaktadır?

A

Koşma

D

Türkü

E

Mani

B

Semai

C

Varsağı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Halk Edebiyatı

Gönül gurbet eline vardın ya nazlı yar Acılarım dağlar kadar derindir şimdi Bülbül gülşenine küstü baharda Boynu bükük kaldım viranelerde Ey erenler safa geldik bu demde Sırr-ı erkanı bildik bu cemde Birlik nefestir hakikat aleminde Gerçeğin demine hu diyelim

Bu dörtlükler temasınagöre sırasıyla aşağıdaki türlerin hangisine örnektir?

B

Ağıt - nefes

C

Koçaklama - ilahi

E

Ağıt - devriye

D

Güzelleme - deme

A

Taşlama - şathiye

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Birinci dörtlükte gurbet, ayrılık, özlem ve yas teması işlendiği ve 'nazlı yar' arkasından duyulan acı dile getirildiği için 'ağıt' (veya lirik/yas içerikli şiir), ikinci dörtlükte ise 'erenler', 'cem', 'sırr-ı erkan', 'hakikat' gibi tasavvufi kavramlar işlendiği için 'nefes' türündedir.

1. Dörrtlük incelenir: Ayrılık ve yas öğeleri baskındır, bu da halk edebiyatında ağıt türünü düşündürür.
2. Dörtlük incelenir: Bektaşi-Alevi tasavvuf edebiyatına ait terimler yer alır, bu da nefes nazım türünün karakteristik özelliğidir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Güzelleme aşk, deme ise Bektaşi şiiridir.] İkinci dörtlükteki 'deme' kelimesinin çekiciliğine kapılma.

E Seçeneği: [Devriye insanın Allah'tan gelip tekrar Allah'a dönmesini anlatır.] Tasavvufi şiirleri kendi içinde karıştırma.

C Seçeneği: [Koçaklama kahramanlık, ilahi ise Allah sevgisi işler.] Tasavvufi terimleri görünce doğrudan ilahi, gurbeti görünce koçaklama sanma yanılgısı.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

A Seçeneği: [Taşlama eleştiri, şathiye ise tasavvufi alay/iğneleme içerir.] Şiirlerin biçimsel benzerliğinden ötürü türleri karıştırarak yanlış eşleştirme yapılması.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Şiir Türleri ve Söz Sanatları (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu parça numaralandırılmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Yukarıda numaralanmış halk ozanlarından hangisi, karşısında verilen nazım türüyle ilişkilendirilemez?

Bu dizelerde, aşağıdaki halk edebiyatı nazım şekillerinden hangisine özgü nitelikler öne çıkmaktadır?

Bu dörtlükler temasınagöre sırasıyla aşağıdaki türlerin hangisine örnektir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)