AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Aşık Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Sanatçıları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Halk Edebiyatı

Oğuzların yirmi dört boyundan biri olan Avşar boyuna mensup olan sanatçı, Toros Dağlarında göçebe yaşam süren bir ailede dünyaya gelmiştir. Türkmenlerin yerleşik hayata geçirilmesine karşı çıkmış ve o ünlü, "Ferman padişahın dağlar bizimdir." sözüyle mecburi iskana zorlanan Türkmen boylarının sözcülüğünü yapmıştır. Şiirlerinde bir başkaldırı ve Toroslardaki göçebe hayat vardır. Yaşamının sonlarına doğru Toroslara dönmüş ve orada ölmüştür.

Aşağıdaki dizelerden hangisi bu parçada söz edilen sanatçının edebî kişiliğiyle örtüşmektedir?

Eğer benim ilen gitmek dilersen Eğlenceli güzel yaz olsun da gidelim.

Ahım kaldı şu gelinin ahinde Deremedim güllerini vaktinde

Kalk gidelim buralardan yare nim Çıkar yüce dağlara seyrana gidelim

Kalktı şahinler uçtu yuvasından Atlandı yiğitler düştü kovasına Yiğit olan yiğit döner mi yasından Keser bellerini dağlar başından

Sabah akşam türlü yazma bağlanır Eğip geçer yeşil başın sevdiğim

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Parçada söz edilen sanatçı Dadaloğlu'dur. Dadaloğlu, koçaklamalarıyla ve iskana karşı Türkmen direnişini işleyen epik şiirleriyle tanınır.

Metindeki 'Avşar boyu', 'Toroslar' ve 'Ferman padişahın dağlar bizimdir' ifadelerinden sanatçının Dadaloğlu olduğu tespit edilir.
Dadaloğlu'nun edebî kişiliğinin epik (koçaklama), yiğitlik, başkaldırı ve doğa temaları üzerine kurulu olduğu hatırlanır.
Seçenekler arasında yiğitlik, dağlar, savaş ve koçaklama atmosferini yansıtan D seçeneğindeki dizeler incelenir.
D seçeneğindeki 'Kalktı şahinler uçtu yuvasından / Atlandı yiğitler düştü kovasına' dizeleri doğrudan Dadaloğlu'nun epik üslubuyla uyuşmaktadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Dağ ve seyahat motifi] 'Toroslar' ve 'dağ' kelimesi geçen her seçeneğin doğru olduğu yanılgısı.

B Seçeneği: [Hüzünlü aşık söylemi] Halk şiiri genel havasına kapılarak yanlış eleme yapılması.

E Seçeneği: [Geleneksel güzelleme] Aşık edebiyatı nazım türlerinden güzelleme örneğiyle karıştırılması.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Yiğitlik ve dağ unsurlarını içeren doğru koçaklama örneği.

A Seçeneği: [Aşık tarzı doğa ve sevgili teması] Aday, göçebe yaşam vurgusundan dolayı herhangi bir aşk veya doğa temasını Dadaloğlu ile eşleştirebilir.

Soru 2 Halk Edebiyatı

Aşık Sefil: Garip gönlüm divan oldu gezersin Erkek misin dişi misin bilmem ben Karşımda durmuş da akıl satarsın Erkek misin dişi misin bilmem ben Aşık Kerem: Sefil Sefil deme bana darılırım Erkek misin dişi misin sorarsın Dağda maral iken düze indiririm Erkek misin dişi misin sorarsın

Bu dizelerde, aşık tarzı halk şiirinin hangi geleneği örneklendirilmiştir?

Mani geleneği

Usta - çırak geleneği

Atışma geleneği

El alma geleneği

Nazire geleneği

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Halk Edebiyatı

Halk edebiyatı sanatçıları ve özellikleri hakkında bazı bilgiler verilmiştir:

I. 17. yüzyılda yaşamış, hem âşık tarzı hem de divan edebiyatı tarzında ürün vermiş, aruzu da başarıyla kullanmış, 'kalem şairi' olarak anılan sanatçıdır.

II. 16. yüzyılda yaşayan, şiirlerinde coşkulu bir üslup kullanan,Köroğlu namıyla bilinen sanatçı, Osmanlı-İran savaşlarına katılmış ve Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Şirvan ve Tebriz fethi üzerine destan yazmıştır.

III. 18. yüzyılda yaşayan, şiirlerini 'İlâhiname' adlı eserde toplayan, tasavvufi halk şiirinin yanı sıra fen bilimleriyle de ilgilenip 'Marifetname'yi kaleme alan mutasavvıf bilgindir.

IV. 15. yüzyılda Hurufilik propagandası yaptığı için idam edilen, hem Farsça hem Türkçe şiirler yazan, Azeri Türkçesiyle divan oluşturmuş divan şairidir.

V. Divan edebiyatından hiç etkilenmeyip bütün şiirlerini hece ölçüsüyle ve dörtlükle yazan, şiirlerinde toplumsal konulara hiç yer vermeyip sadece Elif adlı sevgisini ve bireysel duygularını işleyen 17. yüzyıl âşığıdır.

Yukarıda numaralanmış cümlelerde verilen bilgilerden hareketle, hangi iki sanatçının adı yer değiştirilirse bilgi yanlışlığı giderilmiş olur?

I. ve II.

IV. ve V.

III. ve IV.

I. ve V.

II. ve III.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I. öncülde söz edilen sanatçı Karacaoğlan değil Gevheri'dir (ya da V. öncüldeki özellikler Karacaoğlan'a aittir). I ve V numaralı cümlelerdeki sanatçılar yer değiştirmelidir.

I. öncüldeki 'kalem şairi' ve aruzu kullanan 17. yüzyıl sanatçısı Gevheri'dir.
V. öncüldeki 'tüm şiirlerini heceyle yazan, toplumsal konulara değinmeyen ve şiirlerinde Elif'i işleyen' sanatçı ise Karacaoğlan'dır.
Bu nedenle I. ve V. cümlelerdeki sanatçılar (Karacaoğlan ile Gevheri) yer değiştirmelidir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [II. öncüldeki Köroğlu bilgisini 16. yüzyıl halk şairiyle karıştırma.] Köroğlu'nun 16. yüzyılda yaşamış olması ve tarihi kişilikle karışması.

C Seçeneği: [III. öncüldeki Erzurumlu İbrahim Hakkı bilgisini şüpheli bulma.] Marifetname ve İlâhiname ilişkisini yanlış yorumlama.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Karacaoğlan ve Gevheri'nin özelliklerinin birbiriyle yer değiştirmesi gerektiğinin fark edilmesi.

D Seçeneği: [IV. öncüldeki Nesimi bilgisini tekkeden bağımsız düşünme.] Nesimi'nin Hurufilik ve 15. yy özelliklerini karıştırma.

E Seçeneği: [V. öncülün sadece bir kısmına odaklanma.] Sadece Gevheri adını görüp diğer öncülleri ihmal etme.

Soru 4 Halk Edebiyatı

Türk halk edebiyatının önemli kollardan biri olan âşık edebiyatı, kendine has gelenekleri ve icra biçimleriyle şekillenmiştir. Bu edebiyatla ilgili olarak; I. Şiirler genellikle saz eşliğinde, "bağlama" adı verilen enstrümanla ve doğaçlama (irticalen) olarak söylenir. II. Sanatçıların oluşturduğu şiirlerde ağırlıklı olarak aruz ölçüsü kullanılagelmiş, hece ölçüsü ise sadece son yüzyılda tercih edilmiştir. III. Şiirlerin toplandığı eserlere "cönk", usta-çırak ilişkisiyle yetişen şairlerin mahlas aldıkları törene ise "bade içme" denir. IV. Şairler şiirlerinde genellikle aşk, tabiat, gurbet, ölüm ve toplumsal eleştiri gibi lirik ve epik temalara yer vermişlerdir. V. Divan edebiyatından nazım şekilleri ve estetik anlayış bakımından tamamen soyutlanmış, Arap ve Fars edebiyatının etkisinden hiç mi hiç kurtulamamıştır.

Yukarıdaki numaralanmış yerlerin hangilerinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

II. ve IV.

I. ve V.

III. ve IV.

II. ve V.

I. ve III.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Aşık Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Sanatçıları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Aşağıdaki dizelerden hangisi bu parçada söz edilen sanatçının edebî kişiliğiyle örtüşmektedir?

Bu dizelerde, aşık tarzı halk şiirinin hangi geleneği örneklendirilmiştir?

Yukarıda numaralanmış cümlelerde verilen bilgilerden hareketle, hangi iki sanatçının adı yer değiştirilirse bilgi yanlışlığı giderilmiş olur?

Yukarıdaki numaralanmış yerlerin hangilerinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)