AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Anonim Halk Edebiyatı ve Türkü (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Halk Edebiyatı

Kendine has bir melodiye sahip olan, bağlama eşliğinde söylenen ve coğrafi bölgelere göre adlandırılan bu nazım biçiminde bentler ve her bendin sonunda tekrarlanan 'kavuştak' adı verilen nakarat bölümleri bulunur. İşlenen konuların yanı sıra kendine özgü ezgisiyle diğer nazım biçimlerinden ayrılır.

Bu parçada özellikleri verilen halk edebiyatı nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

D

Şarkı

E

Türkü

B

Varsağı

A

Koşma

C

Semai

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Edebiyat Bilgileri

Türk edebiyatının hem geleneksel halk şiirinde hem de divan şiirinde toplumsal aksaklıkları, kişilerin kusurlarını ve dönemin olumsuzluklarını eleştirel bir üslupla işleyen özel nazım türleri geliştirilmiştir.

Bu eleştirel anlayışın halk edebiyatındaki ve divan edebiyatındaki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

D

Hiciv - Taşlama

E

Varsağı - Mersiye

B

Semai - Hicviye

A

Koşma - Kaside

C

Taşlama - Hicviye

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Edebiyat Bilgileri

I. Alp Er Tunga sagusu Alp Er Tunga ölmedi Akıl kömü silmedi Eser üze türmedi Közden yaşın saçar II. Yunus Emre ilahisi Dağlar ile taşlar ile Çağırayım Mevlam seni Kuşlar ile dadaşlar ile Çağırayım Mevlam seni

I. Her iki şiir de dörtlük nazım birimiyle kurulmuştur.

II. Şiirlerin ikisinde de hece ölçüsü kullanılmıştır.

III. Her iki metin de aynı dönem Türk edebiyatı geleneğine aittir.

IV. Nazım şekilleri bakımından aralarında birebir devamlılık vardır.

V. Uyak düzenleri (uyak şemaları) birbirinden tamamen farklıdır.

Yukarıda verilen şiirlerle ilgili olarak numaralandırılmış yargılardan hangileri doğrudur?

A

I ve II

E

IV ve V

D

III ve V

B

I ve IV

C

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Birinci şiir İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait bir sagu, ikinci şiir ise tasavvuf edebiyatına ait bir ilahidir. Her iki şiir de dörtlük nazım birimiyle ve 7'li/8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.

I. Öncül: İki şiir de dört dizeli kıtalardan (dörtlük) oluşmuştur, doğrudur.
II. Öncül: Sagu 7'li hece ölçüsüyle, ilahi ise 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır, her ikisi de hece ölçüsünün ürünüdür, doğrudur.
III. Öncül: Farklı dönemlere aittirler (biri İslamiyet öncesi, diğeri İslami dönem), yanlıştır.
IV. Öncül: Sagu ve ilahi farklı nazım şekilleridir, doğrudan biçimsel devamlılık söylenemez, yanlıştır.
V. Öncül: Uyak şemaları incelendiğinde her ikisinin de düz uyak (aaaa / abab vb.) geleneğine yaslandığı görülür, bu nedenle tamamen farklı diyemeyiz.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Nazım şekillerinin aynı olduğunu zannetmek] Sagu ile ilahinin tür olarak benzer işlevler gördüğü düşünülerek nazım şekillerinin aynı olduğu yanılgısına düşülür.

D Seçeneği: [Dönem ve uyak şeması karışıklığı] Uyak şemalarının tamamen zıt olduğu önyargısıyla yaklaşılır.

E Seçeneği: [Biçim ve uyak çelişkisi] Şiirlerin tamamen farklı formlarda olduğu yanılgısına kapılınır.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Her iki şiirin de dörtlükle yazıldığı ve hece ölçüsü barındırdığı doğru tespit edilmiştir.

C Seçeneği: [Dönem birliği yanılgısı] İki şiirin de halk edebiyatı ürünü olduğu genellemesiyle aynı döneme ait olduğu düşünülür.

Soru 4 Halk Edebiyatı

Türk halk edebiyatının anonim ve âşık koluna ait nazım biçimleri ve türleri incelenirken şekil özellikleri ile içerik unsurları birlikte ele alınır.

I. Koşmanın özel bir ezgiyle söylenen ve yedili hece ölçüsüyle kurulan türüne semai denir; kafiye düzeni genellikle koşanla aynıdır.

II. Varsağılar, Âşık edebiyatına Bedevi Türkmenlerinin kazandırdığı nazım biçimidir ve ezgisinde 'hey', 'bre' gibi ünlemlere yer verilir.

III. Destanlar, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki sav ve saguların devamı niteliğinde olan, ölçüsü ve nazım birimi bakımından koşmaya benzeyen en uzun nazım biçimidir.

IV. Mani, genellikle dört mısradan oluşan, tek dörtlükle kurulan ve son iki dizesi doldurma olan bir anonim halk edebiyatı nazım biçimidir.

V. Koşma; 11'li hece ölçüsüyle yazılan, aşk, doğa, ayrılık gibi lirik konuları işleyen ve son dörtlüğünde mahlas geçen âşık edebiyatı nazım şeklidir.

Halk edebiyatı nazım biçimleri ve türleriyle ilgili yukarıda verilen numaralandırılmış bilgilerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

E

V

D

IV

B

II

A

I

C

III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III numaralı öncülde destanların İslamiyet öncesi sav ve saguların devamı olduğu belirtilmiştir; oysa destanlar sav ve sagu ile değil, koşuk ve destan geleneği ile ilişkilidir, ayrıca savlar nazım biçimi değildir.

I. öncül semainin 8'li hece ölçüsüyle söylendiği bilgisiyle uyumludur (semainin temel özelliği 8'li olmasıdır).
II. öncül varsağıların Türkmen boylarının kültürüyle doğduğunu ve ünlem barındırdığını doğru ifade eder.
III. öncülde destanların sav ve saguların devamı olduğu söylenmiştir, bu bilgi yanlıştır; sav atasözü, sagu ise ağıt türünün ilk örnekleridir.
IV. öncül maninin temel yapısal özelliklerini doğru özetler.
V. öncül koşmanın ölçü, konu ve tapşırma (mahlas) özelliklerini eksiksiz ve doğru şekilde aktarır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Destanların sav ve sagularla olan ilişkisinin yanlış kurulduğunu fark eden aday doğru seçeneğe ulaşır.

E Seçeneği: [Koşma tanımını yanlış yorumlama] Koşmanın 11'li ölçü kuralını veya tapşırma geleneğini sorgulayabilir.

D Seçeneği: [Mani özelliklerini karıştırma] Maninin doldurma mısraları hakkında tereddüt yaşayabilir.

B Seçeneği: [Varsağı ünlemlerini unutma] Varsağıdaki 'bre', 'hey' gibi ezgi unsurlarını hatıralayamayabilir.

A Seçeneği: [Semainin hece ölçüsünü karıştırma] Semainin 8'li mi 7'li mi olduğunu unutarak I. öncülü yanlış sanabilir.

Soru 5 Halk Edebiyatı

Piri kebir der ki kulak ver söze, Hakikat sırrını açma her yüze, Kılavuz lazımdır kör olan göze, Bizim dergahımıza gelenler gelsin.

Bu dörtlük içerik ve şekil özellikleri dikkate alındığında tasavvuf halk edebiyatının hangi nazım türüne örnek oluşturur?

C

Şathiye

A

Semai

B

Nutuk

E

Vardavagi

D

Devriye

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Divan Edebiyatı

Bâkî'nin bir gazelinden alınan şu beyitler verilmiştir: Ferman sultanınsa da kalkan benimdir Kapanır ellerine dağlar, ey yâr! Suz-ı âhım sîne-i çâk-i tabiat-yârdır Gamzesi yârin dil-i zârımdaki bî-çâredir

Bu beyitler ve gazel nazım şekli dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

C

İlk beyit gazelin matla beyitidir.

A

Nazım birimi beyittir.

D

Ahenk unsuru olarak redif ve kafiyeye yer verilmiştir.

E

Aynı gazelin farklı beyitleri bir araya getirilmiştir.

B

Aruz ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Halk Edebiyatı & Anonim Halk Edebiyatı ve Türkü (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu parçada özellikleri verilen halk edebiyatı nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu eleştirel anlayışın halk edebiyatındaki ve divan edebiyatındaki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Yukarıda verilen şiirlerle ilgili olarak numaralandırılmış yargılardan hangileri doğrudur?

Halk edebiyatı nazım biçimleri ve türleriyle ilgili yukarıda verilen numaralandırılmış bilgilerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

Bu dörtlük içerik ve şekil özellikleri dikkate alındığında tasavvuf halk edebiyatının hangi nazım türüne örnek oluşturur?

Bu beyitler ve gazel nazım şekli dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)