AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı & Atabetü'l-Hakayık (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı

Edip Ahmet Yükneki'nin kaleme aldığı Geçiş Dönemi ürünlerinden biri olan Atabetü'l-Hakayık ile ilgili bazı numaralanmış bilgiler verilmiştir.

I. Eserde ağırlıklı olarak Hakaniye Türkçesi kullanılmış ve eser Kaşgarlı Mahmut'a sunulmuştur.

II. Ahlaki ve dini konuların işlendiği eserde, Arapça ve Farsça beyitlerin etkisiyle didaktik bir üslup benimsenmiştir.

III. Kitap, geçiş dönemi özelliklerinin bir gereği olarak hem dörtlük hem de beyit nazım birimini bir arada barındırır.

IV. Eserdeki dörtlükler hece ölçüsüyle, beyitler ise aruz ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

V. Eserin giriş kısmında Allah'a hamt, naat ve eserin yazılış amacını belirten bölümler yer alır.

Numaralanmış cümlelerin hangisinde Edip Ahmet'in Atabetü'l-Hakayık adlı eseriyle ilgili yanlı bilgi verilmiştir?

B

II

C

III

D

IV

E

V

A

I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabulü sonrasında oluşturulan ilk eserler; hem eski Türk kültürü ve nazım şekillerinin izlerini taşımış hem de yeni dinin getirdiği ahlaki, felsefi ve toplumsal değerleri topluma aktarmayı amaçlamıştır.

Divânü Lügati't-Türk

Kutadgu Bilig

Atabetü'l-Hakayık

Divan-ı Hikmet

Bu eserlerin tamamında aşağıdakilerden hangisinin ortak bir amaç olarak yer aldığı söylenemez?

B

İslam dininin temel esaslarını ve tasavvufi düşünceleri benimsetme

C

Eğitici ve öğretici (didaktik) bir nitelik taşıma

E

Toplumu aydınlatma ve doğru yolu gösterme işlevi görme

D

Arap harfleriyle ve Hakaniye lehçesiyle kaleme alınma

A

Okuyucuya ahlaki ve toplumsal öğütler verme

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Geçiş dönemi eserlerinin tamamı didaktik nitelik taşır, Hakaniye lehçesiyle ve Arap harfleriyle yazılmıştır, toplumu aydınlatmayı amaçlar. Ancak tasavvufi düşünceler ve İslam esaslarını benimsetme (özellikle ilahi aşk, tarikat adabı vb.) Divan-ı Hikmet ve Atabetü'l-Hakayık gibi eserlerde ağırlıklı iken; örneğin Divânü Lügati't-Türk bir sözlüktür ve temel amacı Türklere Arapça öğretmek, Türkçenin zenginliğini göstermektir.

Verilen eserlerin ortak özelliklerini ve yazılış amaçlarını tek tek inceleyiniz.
Divânü Lügati't-Türk'ün ansiklopedik bir sözlük olduğunu ve tasavvufi bir eser olmadığını hatırlayınız.
Diğer tüm seçeneklerde belirtilen didaktiklik, Hakaniye lehçesi ve aydınlatma amacının ortak olduğunu doğrulayınız.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Ortak özellik] Karahanlı dönemi eserlerinin tamamı bu özelliktedir.

E Seçeneği: [Ortak özellik] Halkı aydınlatma amacı ortaktır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Öğrenci tüm geçiş dönemi eserlerinin saf tasavvufi olduğunu düşünebilir.

C Seçeneği: [Ortak özellik] Eserlerin hepsi bilgi verme amaçlıdır.

A Seçeneği: [Ortak özellik] Tüm bu eserlerin topluma yön verme amacı vardır.

Soru 3 İslamiyet Etkisindeki İlk Türk Edebiyatı

Türk edebiyatının İslamiyet etkisindeki ilk dönem eserlerinden Kutadgu Bilig ile Divanü Lügati't-Türk karşılaştırıldığında iki eser arasında önemli biçimsel ve işlevsel farklar görülmektedir.

Bu iki eserle ilgili yapılan aşağıdaki karşılaştırmaların hangisinde bir bilgi yanlışlığı vardır?

C

Divanü Lügati't-Türk'te Araplara Türkçe öğretmek ve dilin zenginliğini göstermek amaçlanmıştır.

B

Kutadgu Bilig'de alegorik bir anlatımla ideal devlet yönetimi ve insan mutluluğunun yolları işlenmiştir.

D

Kutadgu Bilig'in nazım birimi dörtlük iken, Divanü Lügati't-Türk içerisindeki şiirlerde beyit nazım birimi esas alınmıştır.

E

Divanü Lügati't-Türk'te dönemin söz varlığını yansıtan halk şiiri örneklerine (koşuk, sagu, destan) yer verilmiştir.

A

Kutadgu Bilig mesnevi nazım şekliyle ve aruz ölçüsüyle yazılmışken, Divanü Lügati't-Türk ansiklopedik sözlük niteliğinde nesir ağırlıklı bir eserdir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

İslamiyet'in kabulünden sonraki ilk ürünler olan Geçiş Dönemi eserleri, hem eski Türk kültürünün izlerini taşımış hem de yeni medeniyetin değerlerini benimsemiştir.

I. Yusuf Has Hacib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig, devlete ve topluma mutluluk vermenin yollarını anlatan ilk siyasetname örneğidir.

I. Edip Ahmed Yükneki'nin yazdığı Atabetü'l-Hakayık, aruz vezniyle yazılmış olup didaktik ve dini-tasavvufi bir nitelik taşır.

III. Kaşgarlı Mahmud'un Divânü Lügati't-Türk adlı eseri, Türkçenin Arapçadan üstün bir dil olduğunu kanıtlamak amacıyla yazılmış ilk ansiklopedik sözlüktür.

IV. Ahmet Yesevi'nin Divân-ı Hikmet adlı eseri, halkın anlayabileceği bir dille ve dörtlüklerle yazılmış tasavvufi şiirleri barındırır.

Bu numaralandırılmış yargıların hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

A

Yalnız I

D

II ve IV

E

III ve IV

B

Yalnız III

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III numaralı öncülde Divânü Lügati't-Türk'ün yazılış amacı yanlış verilmiştir.

Kutadgu Bilig, Türk edebiyatının ilk siyasetnamesidir ve Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır (I doğrudur).
Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmed Yükneki tarafından aruz vezniyle yazılmış didaktik bir eserdir (II doğrudur).
Divânü Lügati't-Türk, 'Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek ve Araplara Türkçe öğretmek' amacıyla yazılmıştır; Türkçenin Arapçadan üstün olduğunu kanıtlamak amacıyla değil (III yanlıştır).
Divân-ı Hikmet, Ahmet Yesevi'ye ait olup hece ölçüsü ve dörtlüklerle yazılmış tasavvufi bir eserdir (IV doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [II numaralı öncülü yanlış sanma] Atabetü'l-Hakayık'ın nazım birimini veya ölçüsünü karıştırmış olabilir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] III numaralı öncüldeki amaç çelişkisini fark eden aday doğru seçeneğe ulaşır.

D Seçeneği: [IV numaralı öncülü yanlış sanma] Divân-ı Hikmet'in özelliklerini karıştırmış olabilir.

E Seçeneği: [IV numaralı öncülün doğru olduğunu görememe] Birden fazla öncülü yanlış kabul etme eğilimi.

A Seçeneği: [I numaralı öncülün doğruluğunu gözden kaçırma] Kutadgu Bilig'in siyasetname niteliğini karıştırmış olabilir.

Soru 5 İslamiyet'e Geçiş Dönemi

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte toplumsal hayatın yanı sıra sanatsal ve edebi anlayışta da köklü değişimler yaşanmış, bu durum eserlere yansımıştır. Eski Türk inanç ve gelenekleriyle İslam kültürü bir arada varlığını sürdürmüştür.

Aşağıdakilerden hangisi, Türk edebiyatında "İslamiyet'e Geçiş Dönemi"nin özelliklerinden biri olarak gösterilemez?

A

Eserlerin yazımında Uygur alfabesiyle birlikte Arap alfabesinin de tercih edilmesi

D

Dilde arı ve sade bir Türkçe anlayışından uzaklaşılarak eserlerde tamamen Sanskritçe kökenli felsefi kavramlara yer verilmesi

E

Eski Türk destan geleneğindeki motiflerin ve kahramanlık anlayışının İslami motiflerle harmanlanması

B

Nazım birimi olarak hem milli nazım birimi olan dörtlüğün hem de Arap-Fars edebiyatından alınan beytin bir arada kullanılması

C

Şiirlerde hem ulusal ölçü olan hece ölçüsünün hem de İslam medeniyetinin etkisiyle aruz ölçüsünün yer alması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte edebiyat anlayışında da büyük değişimler yaşanmış, Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle yeni nazım şekilleri ve türler Türk edebiyatına girmiştir. Bu dönemin ilk ürünleri aynı zamanda eski gelenekle yeni dinin sentezini barındırır.

I. Orhun Yazıtları

II. Kutadgu Bilig

III. Orhun Abideleri

IV. Divanü Lügati't-Türk

Yukarıda numaralandırılmış eserlerden hangileri, İslamiyet etkisindeki Türk edebiyatı dönemine ait değildir?

A

I ve III

C

II ve III

B

I ve IV

D

II ve IV

E

III ve IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı & Atabetü'l-Hakayık (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Numaralanmış cümlelerin hangisinde Edip Ahmet'in Atabetü'l-Hakayık adlı eseriyle ilgili yanlı bilgi verilmiştir?

Bu eserlerin tamamında aşağıdakilerden hangisinin ortak bir amaç olarak yer aldığı söylenemez?

Bu iki eserle ilgili yapılan aşağıdaki karşılaştırmaların hangisinde bir bilgi yanlışlığı vardır?

Bu numaralandırılmış yargıların hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Aşağıdakilerden hangisi, Türk edebiyatında "İslamiyet'e Geçiş Dönemi"nin özelliklerinden biri olarak gösterilemez?

Yukarıda numaralandırılmış eserlerden hangileri, İslamiyet etkisindeki Türk edebiyatı dönemine ait değildir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)