AYTTürk Dili ve Edebiyatı⚡ Canlı Süre Tutmalı & İnteraktif
AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Eski Türk Edebiyatı / Geçiş Dönemi ve Halk Edebiyatı & Fütüvvetnameler ve Ahilik Teşkilatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Eski Türk Edebiyatı / Geçiş Dönemi ve Halk Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
📝 5 Soru⏱️ 10 Dakika🎯 ÖSYM Sınav Formatı🧠 Çeldirici & Bilişsel Teşhisli📊 Anında Karne & Net Hesabı
Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.
✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi
0 / 5 Soru Cevaplandı
Soru 1Eski Türk Edebiyatı / Geçiş Dönemi ve Halk Edebiyatı
Türk kültür ve teşkilat tarihinde önemli bir yere sahip olan Ahilik, yalnızca ekonomik ve mesleki bir dayanışma kurumu değil, aynı zamanda derin ahlaki ve tasavvufi temelleri olan bir yapılanmadır. Bu yapının temellerini ve kurallarını düzenleyen eserlere ise "fütüvvetname" adı verilmiştir. Bu gelenekle ilgili bilgi veren bir incelemede şu tespitler yapılmıştır:
I. "Âhî" sözcüğü köken olarak "kardeş" anlamına gelmekte olup zamanla cömert, yiğit gibi anlamları da bünyesinde barındırmıştır.
II. Anadolu'da XIII. yüzyılda sistemleşen Ahilik, dinî ve ahlaki kuralların yanı sıra mesleki eğitim veren bir esnaf örgütlenmesidir.
III. Fütüvvetnameler; fütüvvet teşkilatının kurallarını, üye kabul şartlarını ve meslek ahlakını öğreten, genellikle destansı ve nasihatname türündeki eserlerdir.
IV. Günümüze ulaşan Arapça yazılmış en eski fütüvvetname örneği, XII. yüzyılda Sülemî tarafından kaleme alınan Kitabü'l-Fütüvve'dir.
V. Türkçe kaleme alınan ilk fütüvvetname ise XIV. yüzyılda Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Kutadgu Bilig adlı eserdir.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A
I
E
V
D
IV
B
II
C
III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Türkçe yazılan ilk fütüvvetname Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adlı eseri değil, Haliloğlu Yahya Burgazi'nin Burgazi Fütüvvetnamesi'dir.
I. cümle, Âhî kelimesinin sözlük ve terim anlamını doğru vermektedir.
II. cümle, Ahilik teşkilatının Anadolu'daki kuruluş ve gelişim yüzyılı ile işlevini doğru açıklar.
III. cümle, fütüvvetnamelerin içerik ve tür özelliklerini doğru tanımlamaktadır.
IV. cümle, Sülemî'nin Kitabü'l-Fütüvve adlı eserinin Arapça yazılan en eski fütüvvetname olduğu bilgisini doğru aktarır.
V. cümlede geçen Kutadgu Bilig, siyasetname ve alegorik bir eserdir; Türkçe yazılan ilk fütüvvetname ise Haliloğlu Yahya Burgazi'ye ait Burgazi Fütüvvetnamesi'dir. Bu nedenle V numaralı cümlede bilgi yanlışı vardır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:[Fütüvvetname tanımını çeldirici bulma.]Bu metinlerin destansı nitelik taşıyıp taşımadığı konusunda tereddüt etme.
A Seçeneği:[Âhî kelimesinin kökenini farklı sanma.]Kelime anlamının Arapça veya Farsça köken tartışmalarından ötürü yanlıştır düşüncesi.
B Seçeneği:[Ahilik yüzyılını yanlış hatırlama.]Anadolu'ya geçiş ve teşkilatlanma tarihini XIII. yüzyıl yerine XII. yüzyıl olarak algılama.
D Seçeneği:[Sülemî ve Kitabü'l-Fütüvve eşleştirmesini karıştırma.]İlk Arapça fütüvvetnamenin kime ait olduğunu unutma.
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Kutadgu Bilig'in ilk fütüvvetname olmadığını, bir siyasetname olduğunu bilerek doğru cevaba ulaşma.
Soru 2Divan Edebiyatı
Divan edebiyatında nazım ön planda tutulmuş olsa da din, tarih, tasavvuf ve devlet işleri gibi alanlarda zengin bir nesir (düz yazı) birikimi oluşturulmuştur.
Bu dönem nesri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
C
Eserlerde günümüzdeki anlamda modern noktalama işaretleri kullanılmamış, duraklar secilerle belirlenmiştir.
B
Cümlelerde anlam bütünlüğünden çok, kelimelerin ses uyumuna ve "seci" adı verilen iç kafiyelere dikkat edilmiştir.
E
Cümleler genellikle oldukça uzun tutulmuş, konu bütünlüğünden ziyade her bir paragrafın veya ibarenin kendi içinde süslü olması amaçlanmıştır.
D
Nazım diline kıyasla nesir dili oldukça sade, arı bir Türkçe ile oluşturulmuş ve halkın konuşma diline tam olarak bağlanmıştır.
A
Düşünceden ziyade sanat yapma kaygısı ve söyleyiş güzelliği önemsenmiştir.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Divan nesri nazıma göre daha süslü, ağır ve anlaşılması güç bir dille kaleme alınmıştır.
Divan edebiyatında sanatçılar, nesirde de (özellikle süslü nesirde) Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla dolu, ağır bir dil kullanmışlardır.
Nazım dili ile nesir dili arasında tam bir sadelik farkı yoktur; aksine süslü nesir türü (Sinan Paşa, Veysî, Nabi gibi) nazımdan bile daha ağır ve sanatlıdır.
Konuşma dilinden uzak, oldukça yapay ve sanatlı bir yazı dili egemendir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:[Doğru ifade]Eski metinlerde bugünkü anlamda noktalama işaretleri yoktur.
D Seçeneği:[Yanılgı hedefi]Adaylar nesir dendiğinde düz yazının sade olabileceği yanılgısına düşebilir.
E Seçeneği:[Doğru ifade]Uzun cümleler ve paragraf bütünlüğünün ikinci plana atılması süslü nesrin özelliğidir.
B Seçeneği:[Doğru ifade]Seci (düz yazıda kafiye) divan nesrinin vazgeçilmez unsurlarındandır.
A Seçeneği:[Doğru ifade]Süslü nesirde düşünce yerine hüner gösterme ve söz oyunları yapma ön plandadır.
Soru 3Divan Edebiyatı / Seyahatname
Divan edebiyatında gezi yazısı türünün gelişim süreci ve bu alanda yazılan önemli eserler Türk kültür tarihi açısından büyük önem taşır.
I. Seydi Ali Reis'in yazdığı Miratü'l-Memalik, yazarın Hint deniz seyahatini ve başından geçenleri anlattığı ilk gezi yazılarındandır.
II. Evliya Çelebi'nin on ciltlik Seyahatname adlı eseri, 17. yüzyıl Osmanlı coğrafyasını ve toplumsal yaşamını anlatan en kapsamlı eserdir.
III. Kâtip Çelebi'nin Cihannüma adlı eseri, coğrafi bilgilerin yanı sıra gezi türüne özgü gözlemleri de içeren önemli bir çalışmadır.
IV. Nabi'nin Tuhfetü'l-Haremeyn adlı eseri, yazarın hac yolculuğunu ve kutsal toprakları izlenimleriyle aktardığı manzum-mensur karışık bir seyahatnamedir.
V. Şeyhi'nin Harname adlı eseri, Osmanlı döneminde gezi yazısı türünün ilk ve en önemli mesnevi örneği olarak kabul edilir.
Bu parçadaki numaralanmış yerlerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
C
III.
B
II.
E
V.
D
IV.
A
I.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
V numaralı öncülde adı geçen 'Harname', Şeyhi'nin bir seyahatnamesi değil, Türk edebiyatındaki ilk fabl (Huzname niteliğinde eleştirel mesnevi) örneğidir.
I. öncülde Seydi Ali Reis'in Miratü'l-Memalik adlı eseri seyahatname türünün ilklerindendir ve doğrudur.
II. öncülde Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si 17. yüzyılın en büyük gezi eseridir, bilgi doğrudur.
III. öncülde Kâtip Çelebi'nin Cihannüma'sı coğrafya ve seyahat özellikli bir eserdir, doğrudur.
IV. öncülde Nabi'nin Tuhfetü'l-Haremeyn eseri hac seyahatnamesidir, doğrudur.
V. öncülde Şeyhi'nin Harname adlı eseri bir fabl ve eleştirel mesnevidir, gezi yazısı değildir. Bu nedenle bilgi yanlışı V numaradadır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:[Cihannüma tür karmaşası]Cihannüma'nın coğrafya eseri olması ile seyahatname ilişkisini kuramama
B Seçeneği:[Evliya Çelebi yüzyıl bilgisi]Yüzyıl eşleştirmesinde tereddüt etme
D Seçeneği:[Nabi'nin hac seyahatnamesi]Tuhfetü'l-Haremeyn'in türünü başka bir nazım şekli sanma
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Harname'nin fabl/mesnevi olduğunu bilerek doğru tespiti yapma
A Seçeneği:[Seydi Ali Reis ile ilgili bilgi yanlışı arama]Miratü'l-Memalik'in yazarını karıştırma ihtimali
Soru 4Divan Edebiyatı
Divan edebiyatında nesir alanında farklı anlayışlar görülmüş; kimi yazarlar düşünceyi ve yalın anlatımı ön planda tutarken kimi yazarlar ise biçimsel kaygılara ağırlık vermiştir.
I. Söz marifeti göstermek amaçlanmış, kelimelerin ve seslerin uyumuna anlamdan daha çok değer verilmiştir.
II. Uzun ve karmaşık cümleler kurulmuş, secilerle adeta şiirsel bir söyleyiş yakalanmaya çalışılmıştır.
III. Dil, Arapça ve Farsça sözcük ile tamlamaların yoğunluğu nedeniyle oldukça ağırdır.
Bu özelliklerin tamamı, divan nesrindeki hangi akımın/anlayışın temsilcileri tarafından benimsenmiştir ve aşağıdakilerden hangisi bu anlayışın dışında kalan bir nesir sanatçısıdır?
B
Veysi
E
Tazarruzade Osman Efendi
D
Mercimek Ahmet
A
Sinan Paşa
C
Nergisi
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Öncüllerde verilen özellikler Divan edebiyatındaki 'süslü nesir' anlayışına aittir. Sinan Paşa, Veysi, Nergisi ve Tazarruzade Osman Efendi süslü nesir temsilcileridir. Mercimek Ahmet ise sade nesir alanında eser vermiştir.
Öncülleri incelediğimizde 'secili', 'ağır dil', 'söyleyiş güzelliği' gibi ifadeler süslü nesri işaret eder.
Seçeneklerdeki Sinan Paşa (Tazarruat), Veysi (Habnâme), Nergisi (Nergisi Münşeatı) ve Tazarruzade Osman Efendi süslü nesir yazarlarıdır.
Mercimek Ahmet ise Gâbusnâme çevirisiyle Türk edebiyatında 'sade nesir' çığırının en önemli temsilcilerindendir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
B Seçeneği:[Habnâme yazarı]Veysi'nin süslü nesir yazarı olduğunu karıştırabilir.
D Seçeneği:[Doğru seçenek]Mercimek Ahmet'in sade nesir (Gâbusnâme) yazarı olduğunu bilen aday doğru cevaba ulaşır.
E Seçeneği:[Geç dönem süslü nesir]Yazarın adını yabancı bulup eleyebilir.
A Seçeneği:[Süslü nesrin kurucusu]Sinan Paşa'nın süslü nesir yazarı olduğunu bilir ancak sorunun 'dışında tutulması gereken' kısmını göz kaçırabilir.
C Seçeneği:[Münşeat yazarı]Nergisi'nin adını süslü nesirle eşleştirebilir.
Soru 5Divan Edebiyatı
Latîfî Tezkiresi'nden alınan şu tanıtım parçasını inceleyelim:
"Zâtî, İstanbul semtlerinde fal bakarak geçimini sağlayan, derviş meşrepli ama bir o kadar da nüktedan bir şairdir. Şiirlerinde mahalli söyleyişe ve günlük hayatın klişelerine ustalıkla yer verir. _Şem' ü Pervâne_ adlı mesnevisi akıcı üslubuyla divan edebiyatında sevilmiştir. Şairin şu beyti onun mizacı hakkında fikir vermektedir:
_Delâlet eylemez mikaîl ü isrâfil aklıma_
_Görüp bu hayret ile iki çeşmimden revân kanlar_
Bundan başka daha birçok gazeli ve naziresi dillerdedir..."
Bu parçadan hareketle divan edebiyatı tezkireleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
C
Eserlerin yazılış tarihlerinin ve yayım süreçlerinin nesnel belgelerle kanıtlandığı
A
Şairlerin şiir anlayışlarına ve üslup özelliklerine değinildiği
D
Şairlerin kaleminden çıkmış örnek beyitler veya şiirlere yer verildiği
E
Sanatçıların öne çıkan eserlerinin adlarının ve niteliklerinin zikredildiği
B
Sanatçıların yaşam tarzı ve kişisel özellikleri hakkında ipuçları barındırdığı
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Tezkireler nesnel belgeler sunan modern arşivler değil, yazarlarının kişisel beğenilerini ve izlenimlerini içeren biyografik eserlerdir.
Metinde şairin üslubu ve mahalli söyleyişi vurgulanmıştır (A seçeneği söylenebilir).
Zâtî'nin fal bakması ve derviş meşrepli olması kişisel özellikleridir (B seçeneği söylenebilir).
Şairin bir beyti örnek olarak verilmiştir (D seçeneği söylenebilir).
Şem' ü Pervâne adlı eseri anılmıştır (E seçeneği söylenebilir).
Ancak tezkireler bilimsel ve nesnel belge sunma amacı güden modern tarih kitapları veya arşivler değildir; yazarın öznel değerlendirmelerini barındırır (C seçeneği söylenemez).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Metinde üsluptan bahsedildiğini göz ardı etmek.]Parçada 'akıcı üslup' ve 'mahalli söyleyiş' geçtiği için bu yargıya ulaşılabilir.
D Seçeneği:[Şiir örneği aramak.]Parçada beyit yer aldığı için bu yargıya ulaşılır.
E Seçeneği:[Eser adlarının verilmediğini düşünmek.]Parçada Şem' ü Pervâne eseri açıkça geçer.
B Seçeneği:[Şairin kişisel hayatına değinilmediğini sanmak.]Parçadaki fal bakma ve derviş meşreplilik ifadeleri şairin kişiliğini yansıtır.
C Seçeneği:[Doğru seçenek.]Aday, tezkirelerin nesnel akademik belgeler olmadığını, yazarın öznel yargılarını içerdiğini fark eder.
4 Yanlış 1 Doğruyu Götürür Kuralı Uygulanır
📚
Önerilen ÖSYM Deneme Testleri
Türk Dili ve Edebiyatı ve AYT sınav kategorisinde pratik yapabileceğiniz diğer denemeler ve kazanım testleri.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Tiyatro" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Dünya Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Batı Edebiyatı" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT Türk Dili ve Edebiyatı dersi "Şiir Bilgisi" konularını kapsayan, 1 soruluk ÖSYM formatında çeldirici analizli, adım adım çözümlü ve Google SEO uyumlu online deneme sınavı. Doğru/yanlış net analizi ve sınav taktikleriyle kendinizi test edin.
AYT • Türk Dili ve EdebiyatıAYT Türk Dili ve Edebiyatı: Eski Türk Edebiyatı / Geçiş Dönemi ve Halk Edebiyatı & Fütüvvetnameler ve Ahilik Teşkilatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)