AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Edebi Sanatlar & Teşbih (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Edebi Sanatlar

Yalnızca benziyen (müşebbeh) ve kendisine benzetilenin (müşebbehün bih) kullanıldığı, benzetme edatı ile benzetme yönünün kullanılmadığı benzetmelere 'teşbih-i beliğ' (güzel benzetme) denir.

Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu açıklamayı örneklendiren bir teşbih-i beliğ vardır?

A

Çözülen bir demetten düşer gibi yaprak Gönlümüz bu günden yarına çıkacak

B

Gümüşü anımsatan bir tül perdedir gece Sessizce sokulur pencereye her gece

C

Derinden derine ırmaklar ağlar Uzaktan uzağa çoban çeşmesi

D

Körfezdeki rüzgâr uyuduğun an Atlılar alttan geçer bir kervan

E

Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Teşbih-i beliğ, sadece benzeyen ve kendisine benzetilen unsurlarla yapılır.

Seçeneklerdeki benzetme unsurları tespit edilir.
E seçeneğindeki 'ne güneşler batıyor' ifadesinde şehitler 'güneş'e benzetilmiştir. Benzeyen (şehitler) düşmüş, sadece kendisine benzetilen (güneşler) kalmıştır ancak bu durum istiareye girer; ancak doğrudan benzeyen ve kendisine benzetilenin bir arada yer aldığı mısralar aranır.
Sorunun doğru çözümünde doğrudan 'A B gibi' yapısı yerine 'A, B'dir' veya sıfat tamlaması şeklinde kurulan yapı aranır. 'Gümüşü anımsatan bir tül perde' ifadesinde benzetme edatı vardır. 'Gümüş tül perde' olsaydı teşbih-i beliğ olurdu.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Benzetme edatı içeren ifadeler.] Şiir genelinde benzetme yapıldığı için teşbih-i beliğ sanıldığı durum.

B Seçeneği: [Benzetme yönü ve edatı bulunması.] Gecenin tül perdeye benzetilmesi dikkat çekmiştir.

C Seçeneği: [Kişileştirme sanatı.] Irmakların ağlaması benzetme sanatı ile karıştırılabilir.

D Seçeneği: [Benzetme edatının gizli olması.] Mısradaki benzetme yapısı yanlış yorumlanmıştır.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Şehitlerin 'güneş' olarak nitelendirilmesi ve doğrudan benzetme unsurlarının kullanımı.

Soru 2 Edebi Sanatlar

Hasret bülbülü gülden ayrıldı, gurbet elde iniler, Gam yükünden beli büküldü, bülbül ah eyler. Gülşen-i aşkın bülbülü, gonca dudağın anar, Zorlu çileler bağrını dağlar, yarin yolunu gözler.

Bu dizelerde altı çizili sözcüklerle oluşturulan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

A

Benzetmenin temel unsurlarının sadece ikisiyle yapılan istiare sanatı

B

Aralarında ilgi bulunan kavramların bir arada kullanılması

C

Bir sözün gerçeğin dışında, benzetme amacı gütmeden başka bir söz yerine kullanılması

D

Anlamı güçlendirmek için birbirine karşıt durumların bir arada verilmesi

E

Bilinen bir durumun gerçek nedeninden uzaklaştırılarak başka bir nedene bağlanması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Edebi Sanatlar

Sabah rüzgârı esip laleye fısıldadı derinden, Uyan ey narin güzel, kış çıktı aradan.

Bu beyitte, aşağıdaki söz sanatlarından hangisi yoktur?

A

Teşhis

B

Tenasüp

C

İntak

D

İstiare

E

Tevriye

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Beyitte lale ve sabah rüzgârına insani özellikler verilmiş ve konuşturulmuştur, ancak intak sanatının gerçekleşmesi için konuşturulan varlığın bizzat sözlerinin (diyaloğunun) aktarılması gerekir.

Beyitte geçen 'sabah rüzgârının esip laleye fısıldaması' teşhis (kişileştirme) sanatını örneklendirir.
'Lale' ve 'kış' kelimeleri bir arada kullanılarak tenasüp sanatı yapılmıştır.
'Narin güzel' benzetmesiyle lale açık veya kapalı istiareye örnek oluşturur.
Beyitte konuşturma (intak) sanatının olduğuna dair doğrudan söyletilen bir söz yoktur; rüzgârın fısıldaması kişileştirme kapsamındadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Teşhis ile İntak sanatlarını karıştırma] Lalenin uyarılması ve rüzgârın fısıldaması kişileştirme olarak algılanır.

B Seçeneği: [Anlamca ilgili kelimeleri kaçırma] Lale, kış gibi doğa unsurları tenasüp oluşturur.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Beyitte konuşturulan varlığın doğrudan sözü bulunmadığı için intak yoktur.

D Seçeneği: [Benzetme unsurlarını eksik değerlendirme] Narin güzel benzetmesi istiareye örnektir.

E Seçeneği: [İki anlamlı kelime avı] Beyit genelindeki söz oyunları tevriye olarak değerlendirilebilir.

Soru 4 Söz Sanatları (Edebi Sanatlar)

Gönül bağımızda nice solgun güller Bülbül feryat figan, suskun şimdi diller Bir ömür tükettik bu viran handa Ölüm bir nefestir, yaşam bir rüya

Bu dizelerde görülen söz sanatları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

A

Tenasüp - telmih

B

Teşbih - tezat

C

İntak - tevriye

D

Teşhis - istiare

E

Tezat - teşbih

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Söz Sanatları

Aşağıdaki dizelerin hangisinde, benzetme amac güdülerek bir sözün anlamca ilgili olduğu başka bir söz yerine kullanılmasıyla (istiareyle) bir anlatım inceliği oluşturulmuştur?

Bu açıklamaya göre aşağıdaki dizelerin hangisinde istiare yapılmıştır?

A

Rüzgar eser başımda, yapraklar sararır Uzaklarda bir şehir, içimi karartır

B

Yıllardır kapanmayan yaradır içimdeki Bir garip yolcuyum bu yalan alemde

C

Bakışın bir ok gibi deldi geçti sinemi Unutamam ben seni, unutamam o demi

D

Damarlarımda dolaşır sevdanın ateşi Sensiz doğmaz bu şehre sabahın güneşi

E

Ufukta gün batarken dalgalar kucaklaşır Sahilde yalnız kalan martılar arkadaş olur

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

C seçeneğinde sevgilinin bakışı oka benzetilmiş ancak benzetilen öge ('ok') verilmiş, benzeyen ('bakış') verilmiştir. Ancak C seçeneğindeki dizelerde 'bakışın bir ok gibi' ifadesi benzetme (teşbih) sanatını örneklendirir. Benzer şekilde, tohum sorunun C seçeneğinde 'kan gülleri' (kırmızı gül/çiçek yerine) ve 'inciler' (diş yerine) kullanılarak açık istiare yapılmıştır. Bizim özgün sorumuzda ise ÖSYM'nin istiare soru kalitesine uygun olarak, benzeyenin veya kendisine benzetilenin tek başına kullanıldığı bir örnek kurgulanmalıdır.

Soru kökü istiare (açık veya kapalı) sanatını aramaktadır.
A şıkkında düz anlam ve kişileştirme vardır.
B şıkkında 'yara' sözcüğü mecazi mürsel veya benzetme amacı olmadan kullanılmıştır.
C şıkkında 'Bakışın bir ok gibi' ifadesi açık bir teşbihtir (benzetme).
D seçeneğinde 'sevdanın ateşi' tamlamasında ateş benzetilen, sevda ise benzeyendir; ancak burada 'ateş' sözcüğü sevda için kullanılarak açık istiare (istiarei musarraha) yapılmıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Hüzünlü atmosferi istiare sanatı sanmak] Duygusal yoğunluğu edebi sanatla karıştırma

B Seçeneği: [Mecazi söyleyişleri istiare zannetmek] Yara sözcüğünün mecaz anlamını istiare sanmak

C Seçeneği: [Teşbih ile istareyi karıştırmak] 'Bakışın bir ok gibi' ifadesindeki benzetme edatını gözden kaçırarak istiare sanmak

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Ateş kelimesinin sevda anlamında benzetme amacıyla kullanılması

E Seçeneği: [Doğa unsurlarının betimlenmesini sanat aracı sanmak] Manzara tasvirlerini edebi sanatla karıştırma

Soru 6 Edebi Sanatlar

Göklerden bir el uzandı sanki, Öksüz çocukların başını okşamaya.

Yukarıdaki dizede altı çizili sözcüğün kullanımındaki söz sanatıyla aynı türde bir söz sanatı aşağıdakilerin hangisinde vardır?

A

Bütün sınıf, yarınki gezi için sabırsızlıkla okul bahçesinde toplandı.

B

Bu acımasız tablo karşısında salondaki herkes derin bir sessizliğe gömüldü.

C

Sanatçı, son romanında Anadolu'nun parlayan yıldızlarını konu almış.

D

Mahallenin tüm lambaları, gece yarısına doğru birer birer söndürüldü.

E

Güneş'in batışını izlemek için sahildeki kayalıklarda yerimizi aldık.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kök soruda ve öncülde 'mecaz-ı mürsel' (ad aktarması) sanatı sorulmaktadır. Öncüldeki 'el' sözcüğü benzetme amacı gütmeden insan (yardım eden güç) yerine kullanılmıştır. A seçeneğinde 'sınıf' sözcüğü ile öğrenciler kastedilerek mecaz-ı mürsel yapılmıştır.

Öncül dizedeki 'el' sözcüğünün benzetme amacı güdülmeden başka bir kavram yerine kullanıldığı (mecaz-ı mürsel) tespit edilir.
Seçenekler incelenerek benzer bir ad aktarması ilişkisi aranır.
A seçeneğinde 'sınıf' sözcüğü öğrencileri karşılayacak şekilde kullanılarak parça-bütün ilişkisiyle mecaz-ı mürsel örneği oluşturmuştur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Sınıf sözcüğünün öğrenciler anlamında kullanılarak mecaz-ı mürsel (parça-bütün) yaptığını doğru fark etmiştir.

B Seçeneği: [Tablo sözcüğünün gerçek veya yan anlamda kullanımı] Tablo sözcüğünün resim veya manzara anlamını mecaz sanabilir.

C Seçeneği: [Yıldız sözcüğünün mecaz kullanımı] Yıldız sözcüğünün ünlü kişiler anlamında kullanıldığını düşünerek istiareye gidebilir.

D Seçeneği: [Lamba sözcüğü] Lamba ile ampul veya ışık kaynağının karıştırılması.

E Seçeneği: [Güneş sözcüğü] Güneşin doğuşu batışı ifadelerinin doğa olayları olması.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Edebi Sanatlar & Teşbih (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu açıklamayı örneklendiren bir teşbih-i beliğ vardır?

Bu dizelerde altı çizili sözcüklerle oluşturulan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Bu beyitte, aşağıdaki söz sanatlarından hangisi yoktur?

Bu dizelerde görülen söz sanatları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bu açıklamaya göre aşağıdaki dizelerin hangisinde istiare yapılmıştır?

Yukarıdaki dizede altı çizili sözcüğün kullanımındaki söz sanatıyla aynı türde bir söz sanatı aşağıdakilerin hangisinde vardır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)