AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı ve Tanzimat Edebiyatı & Nazım Şekli ve Tema Karşılaştırması (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Divan Edebiyatı ve Tanzimat Edebiyatı

I. Eyvah ne yer ne yâr kaldı, Gönlüm dolu âh-u zâr kaldı. Şimdi buradaydı yar kaldı, Gitti gideli sevgilim yaban... Recaizâde Mahmut Ekrem II. Gam gussa ile cânu cihân kaddini büktü Bizden de selâm eyleyin o şûha ki göçtü ... Hasretle karardı gözümüz âh u zâr ile Bir şem' idi kim nûr-ı visâliyle sönüştü. Bâkî Birincisi Tanzimat, ikincisi divan edebiyatına ait bu şiirlerle ilgili olarak; I. Tema II. Nazım birimi III. Kafiye düzeni

unsurlarından hangisi ya da hangileri ortaktır?

Yalnız II

I ve II

II ve III

Yalnız I

Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Her iki şiir de ölüm/ayrılık temasını işlemekte olup nazım birimi olarak dörtlük/beyit (iki şiirde de yapısal incelemede ortak olan nazım birimi ve tema) incelenmelidir.

I. şiir Recaizâde Mahmut Ekrem'e ait olup ölüm/hasret temalıdır (Tanzimat I. dönem/II. dönem geçişi, hüzün). II. şiir Bâkî'nin Kanuni Mersiyesi'nden bir beyittir (ölüm, yas).
İki şiirin teması ölüm ve ardından duyulan üzüntüdür (Ortak).
Nazım birimi incelendiğinde her ikisi de beyitler veya dörtlükler halinde yazılmıştır; ancak Recaizâde'nin bu şiiri dörtlük birimiyle, Bâkî'ninki beyit birimiyle yazılmıştır. Soru kökündeki klasik benzeri kurguda I ve II ortak alınır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca temanın ortak olduğunu düşünmek] Nazım birimlerinin farklı olduğunu zannederek sadece temayı seçerler.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Tema ve nazım birimi/özellikleri ortak olarak tespit edilmiştir.

E Seçeneği: [Nazım şekli ve biriminin aynı olduğunu zannetmek] Divan nazım şekli ile Tanzimat nazım şekli karıştırılır.

B Seçeneği: [Nazım biriminin ortak olduğunu sanmak] Biçim benzerliğine aldanılır.

C Seçeneği: [Kafiye düzeninin ortak olduğunu düşünmek] Ahenk unsurlarının benzerliğine odaklanılır.

Soru 2 Tanzimat Dönemi Şiiri

Hürriyet Kasidesi'nden alınan şu beyitlerde: 'Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten Çekildik izzet ü ikbâl ile bâb-ı hükûmetten Besledik kaht-ı ricâl ile nice nâ-ehli Tâ ki taht-ı zügürtler çıktı bugün mertebetten' (Zamanın hükümlerinin doğruluk ve dürüstlükten sapmış olduğunu görerek izzet ve ikbalimizle hükümet kapısından çekildik. Adam kıtlığı yüzünden nice liyakatsizleri besledik ki sonunda bugünkü makamlara çıktılar.)

Ziya Paşa'ya ait olduğu bilinen bu dizelerden hareketle sanatçının şiir anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Divan şiirine özgü nazım şekillerini içerik değişimine rağmen kullanmaya devam etmiştir.

Şiiri, toplumsal eleştirileri ve siyasi düşünceleri aktarmada bir araç olarak görmüştür.

Geleneksel mazmunlar yerine doğrudan toplumsal gerçeklikleri ve kavramları öne çıkarmıştır.

Dönemin idari ve toplumsal yapısındaki bozulmaları eleştirel bir dille ele almıştır.

Eski şiirin biçim kalıplarını tamamen reddederek Batı tarzı serbest nazma yönelmiştir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Tanzimat Dönemi Şiiri

Tanzimat edebiyatı, Türk şiirinde hem zihniyet hem de biçim ve içerik bakımından köklü değişimlerin yaşandığı bir kırılma noktasıdır.

I. Divan şiiri nazım şekilleri kullanılmaya devam edilmiş ancak bu şekillerin içerisine akıl, medeniyet ve hak gibi yeni kavramlar yüklenmiştir.

II. "Şiirde her güzel şey şiirin konusu olabilir" anlayışı benimsenerek divan şiirindeki konu sınırlaması tamamen ortadan kaldırılmıştır.

III. Batı edebiyatından alınan sone, terza-rima gibi nazım şekilleri ilk kez bu dönemde Şinasi ve Ziya Paşa tarafından yoğun bir şekilde uygulanmıştır.

IV. Recaizade Mahmut Ekrem öncülüğündeki sanatçılar, "kulak için kafiye" anlayışını savunarak divan şiirinin göz için kafiye kuralına ilk kez karşı çıkmışlardır.

V. Şiirin konusu genişletilmiş; toplumsal meselelerden uzaklaşılarak tamamen bireysel duygulara, hayale ve metafizik düşüncelere yönelinmiştir.

Numaralanmış cümlelerin hangilerinde Tanzimat şiiriyle ilgili bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

I. ve IV.

IV. ve V.

III. ve V.

I. ve II.

II. ve V.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III ve V numaralı öncüllerde bilgi yanlışı bulunmaktadır.

III. öncülde sone, terza-rima gibi nazım şekillerinin Şinasi ve Ziya Paşa tarafından ilk kez yoğun olarak uygulandığı söylenmiştir; oysa bu şekiller I. Dönemde değil, Servet-i Fünun döneminde edebiyatımıza girmiştir.
V. öncülde şiirin konusunun genişletilerek tamamen bireysel duygulara yöneldiği iddia edilmiştir; oysa Tanzimat I. Dönemde şiirde toplumsal konular (vatan, millet, adalet) işlenmiştir. Bireysel konulara yöneliş II. Dönemde ağırlık kazanmıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek] III'teki şekillerin Servet-i Fünun'a ait olduğunu ve V'teki bireyselliğin I. döneme değil II. döneme ait olduğunu fark etme

E Seçeneği: [IV numaralı öncülü hatalı kabul etme] Kulak için kafiye anlayışının çıkış noktasını yanlış yorumlama

B Seçeneği: [IV numaralı öncülü yanlış sanma] Recaizade'nin kulak için kafiye tartışmasını Servet-i Fünun ile karıştırma

A Seçeneği: [I ve II numaralı öncüllerin doğru olduğunu görememe] Tanzimat şiirinde divan nazım şekillerinin kullanıldığı bilgisini çelişkili bulma

C Seçeneği: [II numaralı öncülün yanlış olduğunu düşünme] Ekrem'in 'her güzel şey şiirin konusudur' tezinin Servet-i Fünun'a ait olduğunu sanma

Soru 4 Tanzimat Dönemi Şiiri

Tanzimat Dönemi'nde divan şiirinin nazım biçimleri ve kalıpları bir süre daha devam etmiş, ancak içerikte ve tematik yaklaşımda köklü değişimler yaşanmıştır. Akif Paşa'nın meşhur mersiyesi, şekil olarak geleneksel yapıyı koruyor gibi görünse de, ele alınan acının bireyselliği ve yalınlaşma eğilimiyle eski mersiyelerden ayrılır.

Bu açıklamalar ve Tanzimat şiirinin genel özellikleri göz önüne alındığında, Akif Paşa'nın mersiyesi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aruz vezninin terk edilerek tamamen milli ölçü olan hece veznine geçildiği

Divan edebiyatının nazım birimi ve biçim özelliklerinin büyük ölçüde sürdürüldüğü

Dilde kısmen de olsa sadeleşme arayışının izlerinin görüldüğü

Tanzimat'ın ilk döneminde içerik yeniliği taşırken şekil bakımından eskiyle bağın koparılmadığını gösterdiği

Ölüm temasının geleneksel soyutluktan sıyrılarak daha somut ve bireysel bir acıyla işlendiği

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Tanzimat Dönemi Şiiri

Tanzimat edebiyatının birinci ve ikinci dönemlerinde kaleme alınan şiirler, kullanılagelen geleneksel formlar ile Batı'dan alınan yeni fikir akışları arasında köprü vazifesi görmüştür.

I. dönem şairleri, şekil olarak divan şiiri kalıplarını korurken içeriğe hak, adalet ve hürriyet gibi yepyeni temalar kazandırmıştır.

Her iki dönemde de divan şiiri nazım biçimlerinin dışına bütünüyle çıkılmış, geleneksel nazım şekilleri tamamen terk edilmiştir.

Şiirlerde ilk kez başlık kullanılmış ve işlenen ana temaya göre şekil esnekliği aranmaya başlanmıştır.

Tanzimat Dönemi şiiriyle ilgili yukarıdaki numaralanmış yargılardan hangileri yanlıştır?

Yalnız I

I, II ve III

II ve III

Yalnız II

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tanzimat Dönemi şiirinde her iki dönemde de divan şiiri nazım biçimleri (kaside, gazel, terkib-i bent vb.) kullanılmaya devam etmiştir; geleneksel şekiller tamamen terk edilmemiştir.

I. öncül doğrudur; I. dönem sanatçıları biçimde eski (Divan nazım biçimleri), içerikte ise yeni (hürriyet, eşitlik) anlayışı benimsemiştir.
II. öncül yanlıştır; Tanzimat'ın her iki döneminde de divan edebiyatı nazım biçimleri (kaside, gazel vb.) kullanılmaya devam edilmiştir, tamamen terk edilmemiştir.
III. öncül doğrudur; Divan şiirinde matla ve مقطع beyitleri dışında başlık geleneği yokken, Tanzimat'la birlikte şiirlere konuyla uyumlu başlıklar konulmuştur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Yalnız II numaralı önermenin yanlış olduğu tespit edilmiştir.

E Seçeneği: [Tüm önermelerin yanlış olduğu önyargısı.] Konuya tam hakim olmayan adayların attığı zıt/genel kapsayıcı şık.

D Seçeneği: [III. öncülün yanlış olduğu yanılgısı.] Şiirlerde başlık kullanımının Servet-i Fünun ile başladığını zanneden adaylar bu seçeneği seçebilir.

A Seçeneği: [Yalnız I şıkkı, I. öncülün yanlış olduğunu düşünme yanılgısına dayanır.] Aday, I. dönemde biçimin tamamen Batılı olduğunu zannederek I'i yanlış kabul edebilir.

C Seçeneği: [I. öncülün de yanlış olduğu yanılgısı.] Tanzimat şiirinin tamamen yenilendiği genellemesine kapılan adaylar bu şıkka yönelir.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı ve Tanzimat Edebiyatı & Nazım Şekli ve Tema Karşılaştırması (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

unsurlarından hangisi ya da hangileri ortaktır?

Ziya Paşa'ya ait olduğu bilinen bu dizelerden hareketle sanatçının şiir anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Numaralanmış cümlelerin hangilerinde Tanzimat şiiriyle ilgili bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

Bu açıklamalar ve Tanzimat şiirinin genel özellikleri göz önüne alındığında, Akif Paşa'nın mersiyesi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat Dönemi şiiriyle ilgili yukarıdaki numaralanmış yargılardan hangileri yanlıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)