AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Nesir ve Çeviri Eserler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Divan Edebiyatı

Eski Türk edebiyatında özgün eserlerin yanı sıra Arap ve Fars edebiyatından yapılan çeviriler ve adapte eserler de önemli bir yer tutar. Özellikle süslü nesir geleneğinde Doğu'nun hikmetli ve ahlaki birikimi, Türk lehçesine aktarılarak padişahlara veya devlet adamlarına sunulmuştur. Bu durum, klasik edebiyatımızın şekillenmesinde tercüme faaliyetlerinin ne denli mühim bir köprü görevi üstlendiğini gösterir. Bu bağlamda, divan edebiyatı nesrinin erken dönemlerinde Yusuf Has Hacip ve Ahmedî gibi isimlerin ardından, XV. yüzyılda süslü nesrin ustalarından biri tarafından Farsçadan yapılan ahlaki-felsefi nitelikteki bir çeviri eser öne çıkmaktadır.

Bu parçada sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tazarrûnâme

Kabusnâme

Seyahatname

Merzubannâme

Garibnâme

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Parçada bahsedilen ve Farsçadan çevrilen süslü nesir örneği Merzubannâme'dir.

Metinde divan edebiyatı döneminde yapılan çeviri nesir eserlerine dikkat çekilmiştir.
XV. yüzyılda süslü nesir alanında Farsçadan yapılan en önemli çevirilerden biri Şeyhî'nin veya Sadrazam Ahmed Paşa çevresi dışındaki Mercimek Ahmed'in Kabusnâme çevirisidir ancak metindeki 'süslü nesir' vurgusu ve hayvan fablları/ahlak içeren Doğu klasiği Merzubannâme'yi işaret eder. (Not: Merzubannâme, Farisîden Türkçeye tercüme edilen en önemli süslü nesirlerdendir, Kabusnâme de sade nesirdir).
Seçenekler incelendiğinde Mercimek Ahmed'in Kabusnâme'si sade nesirdir; Kul Mesut'un Kelile ve Dimne'si XIV. yüzyıldandır. Merzubannâme ise Kabusnâme ile karıştırılsa da süslü nesir örneği olarak Merzubannâme tercümesi (Şeyhoğlu Mustafa) bilinmektedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Aşık Paşa'nın eseri] Dönem eserleri ile karıştırılması

B Seçeneği: [Sinan Paşa'nın özgün süslü nesir eseri] Süslü nesir denince Sinan Paşa'nın akla gelmesi

E Seçeneği: [Evliya Çelebi'nin eseri] Seyahat türünün karıştırılması

D Seçeneği: [Mercimek Ahmed çevirisi] Divan edebiyatında ünlü bir çeviri nesir olması

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru bilgi

Soru 2 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında düz yazı alanında farklı amaçlarla çeşitli türler geliştirilmiştir.

I. Velilerin, dervişlerin ve din büyüklerinin hayatını, olağanüstü hallerini ve kerametlerini anlatan eserlere menakıbname denir.

II. Osmanlı devlet adamlarının yabancı ülkelere elçi olarak gittiklerinde gördüklerini, izlenimlerini ve elçilik faaliyetlerini rapor niteliğinde padişaha sundukları eserler seyahatname olarak adlandırılır.

III. Genellikle şairlerin hayatlarının anlatıldığı, eserlerinden örneklerin sunulduğu biyografik nitelikli eserlere tezkire adı verilir.

IV. Osmanlı ordusunun zaferlerini, savaşlarını ve seferlerde gösterdiği kahramanlıkları konu edinen manzum veya mensur eserler gazavatname olarak anılır.

V. Devlet adamlarına nasihat etmek, ahlaki ve idari konularda kılavuzluk etmek amacıyla kaleme alınan didaktik eserlere nasihatname denir.

Yukarıda numaralandırılmış bilgilerden hangisi, ayraç içinde verilen türle uyuşmamaktadır?

III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

II numaralı öncülde tanımı yapılan eser türü 'seyahatname' değil, 'sefaretname'dir.

Öncüllerde verilen Divan edebiyatı nesir türlerinin tanımları incelenir.
I numaralı öncülde din büyüklerinin hayatını anlatan menakıbname doğru tanımlanmıştır.
II numaralı öncülde Osmanlı elçilerinin yabancı ülkelerdeki izlenimlerini padişaha sundukları raporlar seyahatname olarak verilmiştir; oysa bu türün doğru adı sefaretnamedir. Seyahatname ise gezilip görülen yerlerin anlatıldığı eserlerdir.
III, IV ve V numaralı öncüllerdeki tezkire, gazavatname ve nasihatname tanımları da tarihî ve edebi gerçeklerle tam olarak uyuşmaktadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Tezkireyi biyografi ile bağdaştıramama] Tezkire terimini günümüz sözlük anlamından uzak bulan adaylar buraya yönelebilir.

A Seçeneği: [Menakıbname tanımını yanlış yorumlama] Terime yabancı kalan adaylar I numaralı öncülü yanlış sanabilir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Elçilerin raporlarının sefaretname olduğunu bilen adaylar doğru cevaba ulaşır.

D Seçeneği: [Gazavatname kapsamını dar veya geniş yorumlama] Savaş ve zaferleri anlatan türün gazavatname olduğunu hatırlayamayanlar seçebilir.

E Seçeneği: [Nasihatnamenin didaktik yönünü karıştırma] Ahlaki ve idari öğüt veren eserlerin nasihatname olduğunu gözden kaçırma.

Soru 3 Divan Edebiyatı

Nev'îzâde Âtâyî, Hadîkatü'l-hüveftâ adlı tezkiresinde dönemin şairlerini tanıtırken onların sadece edebî yönlerini değil, sosyal statülerini, mizaç özelliklerini ve halk arasındaki tanınırlıklarını da samimi bir üslupla kaleme almıştır. Eser, hem bir edebiyat tarihi belgesi niteliği taşır hem de yazarın kişisel gözlemlerini yansıtan özgün bir nesir örneğidir.

Bu parçayla ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Sanatkârane nesir anlayışıyla yazılmış olup tamamen öğretici ve bilimsel verileri aktarmayı amaçlar.

Klasik edebiyattaki şair tezkirelerinin geleneksel özelliklerini yansıtmaktadır.

Dönemin sanatçılarına dair sosyal ve edebî ipuçları barındırmaktadır.

Yazarın kişisel gözlemlerine ve değerlendirmelerine yer verilmiştir.

Biyografik nitelik taşıyan eserlerden alınmış bir değerlendirmedir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında 17. yüzyılda zirveye ulaşan süslü nesir akımının iki önemli temsilcisine ait şu metinler incelenmektedir:

I. ...Cümle âfâkı zulmet-i gümrahî bürüyüp mahter-i irfan şem'i sönmüşken, envâr-ı hidâyetle âlemi münewwer kılan zatın... sünnet-i seniyyesi...

II. ...Bahâr-ı ömrün hazan-ı firkatle pâymâl olduğu demlerde, tîğ-i zevalin gerdûn-ı izzete âlûd ettiği o eyyâm-ı bî-aman... riyâ vü gurur ile...

Bu metinlerin biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi her ikisi için de söylenemez?

Arapça ve Farsça sözcük ile tamlamaların yoğun olarak kullanılması

Anlatımın uzun, ağdalı ve karmaşık cümle yapılarıyla örülmüş olması

Toplumsal aksaklıkları eleştirel bir gözle ele alan sade bir halk diliyle yazılmaları

Secilere (seci) ve ahenk unsurlarına geniş ölçüde yer verilmesi

Sanat yapma kaygısının ön planda tutulup estetik söyleyişin amaçlanması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında şairlerin hayatlarını, sanatsal kişiliklerini ve şiirlerinden örnekleri içeren biyografik eserlere tezkire denir.

Türk edebiyatındaki ilk tezkire örneğini 15. yüzyılda ---- sahasında ---- adıyla ---- yazmıştır. Anadolu sahasındaki ilk tezkireyi ise 16. yüzyılda ---- adıyla ---- yazmıştır. Bu cümlede boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerin hangisi getirilmelidir?

Azeri, Heşt Behişt, Sehi Bey, Mecalisü'n-Nefais, Ali Şir Nevai

Hicaz, Tuhfetü'l-Haremeyn, Nabi, Münşeat-ı Veysi, Veysi

Kırgız, Keşfü'z-Zünûn, Katip Çelebi, Tezkiretü'ş-Şuara, Latifi

Çağatay, Mecalisü'n-Nefais, Ali Şir Nevai, Heşt Behişt, Sehi Bey

Orta Asya, Tezkiretü'ş-Şuara, Latifi, Meşairü'ş-Şuara, Âşık Çelebi

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Nesir ve Çeviri Eserler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu parçada sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıda numaralandırılmış bilgilerden hangisi, ayraç içinde verilen türle uyuşmamaktadır?

Bu parçayla ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Bu metinlerin biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi her ikisi için de söylenemez?

Türk edebiyatındaki ilk tezkire örneğini 15. yüzyılda ---- sahasında ---- adıyla ---- yazmıştır. Anadolu sahasındaki ilk tezkireyi ise 16. yüzyılda ---- adıyla ---- yazmıştır. Bu cümlede boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerin hangisi getirilmelidir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)