AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Nazım Şekilleri ve Edebi Sanatlar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatındaki bazı kavramlar ve terimler ile bunların ilişkili olduğu alanlar aşağıda numaralandırılarak verilmiştir:

I. Zülf, hat, ruh

II. Şarkı, tuyuğ

III. Muradî, müstezat

IV. Aruz, zihafa uğrama

V. Hamse, mesnevi

Yukarıda numaralandırılmış kavramlardan hangisi, karşısındakiyle ilişkilendirilemez?

B

II

C

III

E

V

D

IV

A

I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

II numaralı öncülde verilen şarkı ve tuyuğ nazım şekilleridir; ancak tuyuğ Türk edebiyatının divan edebiyatına kazandırdığı bir nazım şekliyken, şarkı da yine Türk edebiyatında doğmuştur. Fakat buradaki temel çelişki kavramların ortak kümesidir. Daha da önemlisi, 'şarkı ve tuyuğ' şekil özellikleri bakımından millîleşme sürecinin ürünleridir ancak Türk edebiyatına özgülük açısından tuyuğ ve şarkı eşleştirmesi Divan edebiyatı nazım şekilleri alt başlığında incelenirken II numaralı eşleştirmede kavramlar nazım şekli ortak paydasındadır ancak III numaralı öncülde müstezat eklenmiş bentli nazım şekilleridir.

I. Zülf (saç), hat (ayva tüyü), ruh (yanak) sevgiliyi betimlemede kullanılan mazmunlardır.
II. Şarkı ve tuyuğ, Divan edebiyatındaki nazım şekilleridir ancak eşleştirmenin karşısında tür veya şekil adı yerine başka bir açıklama olmalıdır veya tuyuğ ile şarkı Türk edebiyatı mahsulüdür.
III. Muradî bir nazım biçimi değil müstezatın özel bir biçimidir veya bent-beyit ilişkisi kurulmuştur.
IV. Aruz ölçüsü içinde zihaf (kısa uzatma/uzatmayı kısaltma) kusuru aranır.
V. Hamse, beş mesnevinin bir araya gelmesiyle oluşur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Şekil özellikleri yanılgısı] Müstezatın ziyadeli beyitlerden oluştuğunu gözden kaçıran adaylar buraya odaklanır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Şarkı ve tuyuğ nazım şeklidir ancak karşılarında Türk edebiyatına özgülük veya dönem yerine yanlış bir üst kategori verilmiştir ya da eşleşme hatalıdır.

D Seçeneği: [Aruz kusurları bilgisi] İmale, zihaf ve med terimlerinin aruz kusurları olduğunu unutanlar bu seçeneği seçebilir.

E Seçeneği: [Mesnevi ve hamse ilişkisi] Hamse ile mesnevi arasındaki beşli eser bağını kuramayanlar bu şıkkı işaretler.

A Seçeneği: [Mazmunları karıştırma] Zülf, hat ve ruh kelimelerinin mazmun olduğunu bilemeyen adaylar buraya yönelir.

Soru 2 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında aşk, sıklıkla beşeri (mecâzi) ve ilahi (hakiki) boyutlarıyla ele alınmıştır. Şairlerin kimi beşeri aşkın acılarını, sevgilinin zulmünü ve aşığın bu yoldaki çaresizliğini işlerken kimi de aşkı ilahi bir mertebe, kâinatın yaratılış sebebi olarak görmüştür.

Aşağıdaki dizelerden hangisi, "aşk temasını ele alış tarzı" yönüyle diğerlerinden farklıdır?

D

Varup ol şûh ile bî-gâne gibi söyleşelim Gâh rakipleri güldürelim gâh ağlaşalım

E

Tende canım cânımın cânı sensin âh u zâr Sensin ol dildâr kim derdime dermân sensin

C

Vâiz bize cehennemden urursa laf urun Biz cânı Fuzûlî gibi sevda ile verdik

B

Aşk ehliyüz diyenler safâ-yı aşkı bildi Kande kim aşk olmasa anda gamu mihnet olur

A

Cihânın âdemin halkına sebeb oldur muhabbet Ne âdem bî-muhabbet ne muhabbet bî-ademdir

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

A, B, C ve E seçeneklerindeki dizelerde aşk ilahi boyutuyla, mistik bir coşkuyla, kâinatın yaratılış gayesi veya tasavvufi bir sevda olarak ele alınmıştır. D seçeneğinde ise sevgilinin başkalarıyla görüşmesi, rakiple gülüşüp aşığın kıskandırılması gibi beşeri (mecâzi) aşkın unsurları yer almaktadır.

A seçeneğinde 'muhabbet' (aşk) kâinatın yaratılış sebebi olarak tasavvufi bir perspektifle ele alınmıştır.
B seçeneğinde aşkın hakikati ve erdemi işlenmiştir.
C seçeneğinde ilahi aşk uğruna can verme (Fuzûlî tarzı) vurgulanmıştır.
D seçeneğinde sevgilinin rakiple ilişkisi ve beşeri aşkın kıskançlık/sitem boyutu öne çıkmıştır.
E seçeneğinde sevgiliye duyulan tasavvufi yönü ağır basan iştiyak ve vuslat arzusu dile getirilmiştir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Aşkın yaratılış sebebi olması] İlahi aşk vurgusunu fark edemeyen adaylar buraya yönelebilir.

B Seçeneği: [Aşk ve gam ilişkisi] Aşğın çektiği ezayı beşeri aşk sanabilir.

C Seçeneği: [Fuzûlî mahlası ve sevda] Beşeri bir sevda zannedilebilir.

E Seçeneği: [Sevgiliye sesleniş] Beşeri bir sevgiliye yazılmış gibi duran ilahi gazellerle karıştırılabilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Beşeri aşkın tipik unsurlarını (rakip, kıskançlık, sitem) doğru tespit eden adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 3 Divan Edebiyatı

Gam gûşını açup dinle sözüm ey meh-i enver Kim âşık-ı nâlânın iner gözyaşı yer yer Zülfün esiri oldı Necâtî bu âlemde Koydı gam ile başını yastığa berâber

XVI. yüzyıl şairlerinden Necâtî Bey'e ait bu dizelerde divan şiiri geleneğinin hangi özelliğine yer verilmemiştir?

E

Aruz ölçüsüyle kaleme alınma

D

Aşk ve sevgilinin özellikleri teması

B

Ağır ve süslü sanatlı bir dil

C

Mahlas kullanma geleneği

A

Mazmun (imge) kullanımı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen beyitlerde Necâtî Bey, divan şiirinin mahlas (Necâtî), aruz ölçüsü, mazmun (meh-i enver, zülfün esiri) ve aşk temasını başarıyla kullanmıştır; ancak Necâtî'nin mahlas şiirlerinde (özellikle gazellerinde) görülen 'sehl-i mümteni' tarzı sade, yalın ve akıcı söyleyiş hâkimdir, dolayısıyla 'ağır, süslü dil' özelliği bu metin için söylenemez.

Metindeki 'Necâtî' adından mahlas geleneğinin kullanıldığı tespit edilir (C seçeneği elenir).
'Meh-i enver' (nurlu ay) ve 'zülfün esiri' ifadeleriyle mazmunlara yer verildiği görülür (A seçeneği elenir).
Aşk acısı, sevgilinin saçının esiri olma teması işlenmiştir (D seçeneği elenir).
Ölçü kontrolü yapıldığında aruz ölçüsüyle yazıldığı anlaşılır (E seçeneği elenir).
Dilin oldukça sade ve anlaşılır olduğu (sehl-i mümteni) görülür, bu nedenle ağır ve süslü dil özelliği yoktur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Mazmun yok sanılması] Meh-i enver ve zülfün esiri kalıpları gözden kaçabilir.

C Seçeneği: [Mahlas aranmaması] Son beyitteki Necâtî adı atlanabilir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Dilin nispeten sade ve anlaşılır olması fark edilir.

D Seçeneği: [Tema yanılgısı] Aşk temasının olmadığı zannedilebilir.

E Seçeneği: [Aruz kalıbı tespiti] Ölçünün aruz olduğu göz ardı edilebilir.

Soru 4 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında bazı önemli eserler ve bu eserlerin yazarları iki grup halinde verilmiştir.

I. Hayrabad - Nâbî

II. Leyla vü Mecnun - Fuzûlî

III. Garibnâme - Âşık Paşa

IV. Mantıku't-Tayr - Şeyh Galip

V. Harnâme - Şeyhi

Yukarıda I. grupta verilen eserlerden hangisi, II. gruptaki şairlerden biriyle eşleştirilemez?

C

III.

B

II.

D

IV.

E

V.

A

I.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

IV. numarada verilen Mantıku't-Tayr adlı eser Gülşehri'ye aittir, Şeyh Galip'e ait değildir.

Hayrabad, 17. yüzyıl hikemi tarzın önemli temsilcisi Nâbî'ye aittir.
Leyla vü Mecnun, divan edebiyatının bu konudaki en başarılı mesnevisi olarak Fuzûlî'ye aittir.
Garibnâme, 14. yüzyıl Anadolu Türk edebiyatının kurucu metinlerinden biri olup Âşık Paşa'ya aittir.
Mantıku't-Tayr, Feridüddin Attar'dan Gülşehri tarafından Türkçe'ye uyarlanmıştır; Şeyh Galip'in eseri ise Hüsn ü Aşk'tır.
Harnâme, Türk edebiyatındaki ilk fabl örneği sayılan ve Şeyhi'ye ait olan ünlü eserdir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Nâbî ve Hayrabad eşleştirmesi doğru bilgidir.] Aday eserin Nâbî'ye ait olduğunu bilir.

E Seçeneği: [Şeyhi ve Harnâme eşleştirmesi doğru bilgidir.] Aday hiciv türündeki Harnâme'nin Şeyhi'ye ait olduğunu bilir.

D Seçeneği: [Şeyh Galip ile Mantıku't-Tayr eşleştirmesi yanlıştır.] Aday tasavvufi mesnevi yazarları olan Gülşehri ve Şeyh Galip'i birbiriyle karıştırabilir.

B Seçeneği: [Fuzûlî ve Leyla vü Mecnun eşleştirmesi doğru bilgidir.] Aday divan edebiyatının en bilinen aşk mesnevisini doğru eşleştirir.

C Seçeneği: [Âşık Paşa ve Garibnâme eşleştirmesi doğru bilgidir.] Aday erken dönem tasavvufi metinleri tanır.

Soru 5 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında aşkı ve zevki kusursuz bir İstanbul Türkçesiyle, coşkun bir lirizmle işleyen; özellikle gazellerindeki zarif söyleyişiyle tanınan ----; kasidelerindeki ihtişamlı söyleyişin yanı sıra hikemî tarzın edebiyatımızdaki en büyük temsilcisi olan ve Türk edebiyatında "hüsn-i telmih" veya felsefi derinlikle anılan ----; İstanbul'un günlük yaşamını, mahalli hayatı ve eğlence mekanlarını şiirine taşıyarak "mahallileşme" akımının en büyük zirvesi oluşturan ----; divan şiirinin unutulmaz üstatlarıdır.

Bu parçada boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

E

Şeyh Galip – Nâbî – Bâkî

D

Bâkî – Şeyh Galip – Nedim

B

Fuzûlî – Nef'î – Şeyh Galip

C

Nedim – Bâkî – Fuzûlî

A

Bâkî – Nâbî – Nedim

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Türk Edebiyatı Dönemleri

Türk edebiyatının iki önemli kolu olan Divan edebiyatı ve halk edebiyatı, yüzyıllarca aynı coğrafyada paralel ya da etkileşimli olarak gelişmiştir.

I. Arap ve Fars edebiyatından nazım şekillerinin alınması

II. Aruz ölçüsünün temel şiir ölçüsü olarak benimsenmesi

III. Şiirlerde nazım birimi olarak mısranın ve beytin kullanılması

IV. Duygu ve düşüncelerin aktarılmasında somut ögelerden yararlanılması

Yukarıdakilerden hangileri Divan edebiyatı ile halk edebiyatının ortak özellikleri arasında gösterilemez?

A

I ve II

E

III ve IV

D

II ve IV

B

I ve III

C

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Divan edebiyatında nazım şekilleri Arap ve Fars edebiyatından alınmış ve aruz ölçüsü kullanılmıştır; halk edebiyatında ise milli nazım şekilleri ve hece ölçüsü esastır.

I numaralı öncül Divan edebiyatına aittir, halk edebiyatında milli nazım şekilleri (mani, koşma vb.) kullanılır.
II numaralı öncül aruz ölçüsüyle ilgilidir, Divan edebiyatında aruz, halk edebiyatında ise hece ölçüsü esastır.
III ve IV numaralı özellikler (veya benzeri biçimsel/içeriksel unsurlar) bakımından ortaklıklar aranır; ancak I ve II kesinlikle ortak değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Ölçü ve nazım birimi çelişkisi.] Aruz ve beyit kavramlarını karıştırarak hatalı seçim yapar.

B Seçeneği: [Nazım birimi ile nazım şeklini karıştırma.] III numaralı öncülün de ortak olmadığını düşünen aday yanılgıya düşer.

E Seçeneği: [Ortak özellik arama hatası.] Tüm öncüllerin ortak olmadığını düşünerek yanlışa gider.

D Seçeneği: [IV numaralı öncülü yanlış yorumlama.] Halk edebiyatının somut, divanın soyut olduğunu unutarak yanılgıya düşer.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II numaralı özelliklerin sadece Divan edebiyatına ait olduğunu bilen aday doğru seçeneğe ulaşır.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Nazım Şekilleri ve Edebi Sanatlar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıda numaralandırılmış kavramlardan hangisi, karşısındakiyle ilişkilendirilemez?

Aşağıdaki dizelerden hangisi, "aşk temasını ele alış tarzı" yönüyle diğerlerinden farklıdır?

XVI. yüzyıl şairlerinden Necâtî Bey'e ait bu dizelerde divan şiiri geleneğinin hangi özelliğine yer verilmemiştir?

Yukarıda I. grupta verilen eserlerden hangisi, II. gruptaki şairlerden biriyle eşleştirilemez?

Bu parçada boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Yukarıdakilerden hangileri Divan edebiyatı ile halk edebiyatının ortak özellikleri arasında gösterilemez?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)