AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Mesnevi (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında nazım biçimleri arasında önemli bir yere sahip olan mesnevi ile ilgili bazı özellikler şu şekildedir:

I. Her beyiti kendi içinde ayrı bir uyak düzenine (aa, bb, cc) sahiptir ve bu yönüyle yazım kolaylığı sağlar.

II. Beyit sayısı sınırsız olduğundan uzun konuların, aşk hikayelerinin ve tasavvufi maceraların işlenmesine elverişlidir.

III. Batılı anlamdaki roman ve öykü türünün divan edebiyatındaki işlevini üstlenmiştir.

IV. Aruz ölçüsünün sadece ağır ve durgun kalıplarıyla yazılabilen, başka bir ölçünün kesinlikle kullanılamadığı bir nazım şeklidir.

V. Edebiyatımıza Arap edebiyatından geçmiştir ve Fars edebiyatı üzerinden Türk edebiyatında en gelişmiş örneklerini vermiştir.

Mesnevi nazım biçimiyle ilgili olarak yukarıdaki numaralanmış bilgilerden hangisi yanlıştır?

A

I

C

III

B

II

D

IV

E

V

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Mesnevinin aruz ölçüsünün yalnızca ağır kalıplarıyla yazılabileceği bilgisi yanlıştır; mesneviler aruzun her kalıbıyla, özellikle daha kısa ve akıcı kalıplarla yazılır.

Öncüllerde mesnevinin uyak düzeni (aa, bb, cc), beyit sınırının olmaması ve uzun hikayelere uygunluğu doğru verilmiştir.
Mesneviler günümüzdeki roman ve öykü türlerinin divan edebiyatındaki karşılığıdır.
Aruz ölçüsünün her kalıbıyla (özellikle kısa kalıplarla) yazılabilmesi, uzun metinlerin okunmasını kolaylaştırmak içindir. IV numaralı öncülde yer alan 'sadece ağır ve durgun kalıplarıyla yazılabilir' ifadesi yanlıştır.
Edebiyatımıza İran (Fars) edebiyatından geçmiştir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Edebiyat kaynağı] Arap edebiyatı ile Fars edebiyatını karıştırabilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Aruzun her kalıbının kullanılabileceğini bilerek doğru tespit yapmıştır.

C Seçeneği: [Tür işlevi] Roman/öykü karşılığı olmasını modern bir yakıştırma zannedebilir.

B Seçeneği: [Beyit sınırı] Sınırsız beyitle yazılabilme özelliğini karıştırabilir.

A Seçeneği: [Uyak düzeni] Mesnevinin aa, bb, cc şeklinde uyaklandığını unutarak yanlış sanabilir.

Soru 2 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında mesneviler; işledikleri konulara, temalarına ve yazılış amaçlarına göre aşk, dinî-tasavvufi, ahlâkî ve öğretici (siyasetname) gibi çeşitli türlere ayrılır. Bu türler içinde devlet yönetimi, hükümdarların ahlâkı, adalet ve toplumsal düzen gibi konuları işleyen eserler önemli bir yer tutar.

Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi, yukarıda belirtilen türler içinde yer alan bir "siyasetname" örneğidir?

A

Fuzûlî - Leylâ vü Mecnûn

C

Şeyhi - Harnâme

B

Yusuf Has Hajip - Kutadgu Bilig

E

Süleyman Çelebi - Vesîletü'n-Necât

D

Nâbi - Hayriyye

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Nâbi'nin Hayriyye adlı mesnevisi, şairin oğluna nasihat niteliğinde yazılmış, dönemin ahlâk anlayışını ve toplumsal eleştirilerini içeren didaktik/siyasetname karakterli önemli bir eserdir.

Siyasetname türünün özellikleri (devlet yönetimi, ahlâk, öğüt) belirlenir.
Seçeneklerdeki eserlerin türleri tek tek incelenir: Leylâ vü Mecnûn aşk mesnevisidir, Harnâme hiciv türündedir, Vesîletü'n-Necât dinî konuludur (mevlit).
Kutadgu Bilig geçiş dönemi eseri olup siyasetname niteliği taşısa da Divan edebiyatı mesnevi sınıflandırmasında Nâbi'nin Hayriyye'si doğrudan didaktik-ahlâki ve devlet yönetimi öğütleri içeren bir mesnevi olarak değerlendirilir. Ancak soru kökünde Nâbi - Hayriyye didaktik/siyasetname çizgisindedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Aşk mesnevisi] Fuzûlî'nin en ünlü eseri olması nedeniyle karıştırılabilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Aday doğru bilgiyle Nâbi'nin Hayriyye eserinin didaktik ve siyasetname niteliğini kurar.

E Seçeneği: [Dinî mesnevi] Mevlit geleneğinin en önemli örneği olması.

C Seçeneği: [Hiciv türü] Şeyhi'nin en bilinen eseri olması.

B Seçeneği: [Geçiş dönemi siyasetnamesi] Kutadgu Bilig'in ilk siyasetname olması.

Soru 3 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatı nazım şekillerinden biri olan mesneviler, aşk, tasavvuf, öğüt, savaş ve mizaç gibi farklı konularda kaleme alınmıştır.

I. ---- : Garipnâme : Dini-tasavvufi

II. Şeyhi : ---- : Mizahi

III. Şeyh Galip : Hüsn ü Aşk : ----

Yukarıda bazı şairler, mesnevileri ve bu eserlerin temel özellikleri verilmiştir. Buna göre tablodaki boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilenler getirilmelidir?

D

Nabi - Hayrabad - Didaktik

E

Fuzûlî - Leyla vü Mecnûn - Lirik

C

Ahmedî - İskendername - Epik

B

Yunus Emre - Risaletü'n-Nushiyye - Dini

A

Âşık Paşa - Harnâme - Alegorik

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Türleri

Divan edebiyatında soyut kavramların, felsefi düşüncelerin ya da tasavvufi mertebelerin somutlaştırılarak kahramanlar veya olaylar aracılığıyla aktarıldığı eserler alegorik nitelik taşır. Bu tür eserlerde görünen olay örgüsünün altında derin anlamlar saklıdır ve şairler bu yöntemle meramlarını daha etkili kılmayı amaçlamıştır.

Bu parçada sözü edilen edebî türe ve anlatım biçimine aşağıdaki eserlerden hangisi örnek gösterilemez?

C

Gülşehrî'nin Mantıku't-Tayr

B

Nâbî'nin Hayriyye

D

Şeyhî'nin Harnâme

E

Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk

A

Fuzûlî'nin Beng ü Bâde

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Nâbî'nin Hayriyye adlı eseriyse alegorik bir mesnevi değil, didaktik (öğretici) nitelikte bir nasihatnamedir.

Alegori kavramının tanımı incelenir: Soyut kavramların simgesel olarak hikaye edilmesidir.
Fuzûlî'nin Beng ü Bâde'si esrar ile şarabın (afyon ile şarap) karşılaştırıldığı alegorik bir eserdir.
Gülşehrî'nin Mantıku't-Tayr'ı kuşların dilinden tasavvufi yolculuğu anlatan alegorik bir mesnevidir.
Şeyhî'nin Harnâme'si bir eşeğin öküzler gibi boynuz istemeye çalışırken kulaklarından olması olayını işleyen, toplumsal eleştiri içeren alegorik bir fabldır/mesnevidir.
Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk'ı ilahi aşkı anlatan, tasavvufi simgelerle dolu alegorik bir başyapıttır.
Nâbî'nin Hayriyye'si ise şairin oğluna nasihat etmek amacıyla yazdığı didaktik bir eserdir, alegorik özellik taşımaz.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Beng ü Bâde'nin içeriğini karıştırma] Eserin adındaki varlıkların (beng ve bâde) sembolik olduğunu unutmak

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru bilgi ve analitik yaklaşım

C Seçeneği: [Mantıku't-Tayr'ın türünü karıştırma] Kuşların simgesel anlamlarını göz ardı etmek

D Seçeneği: [Harnâme'yi düz hikaye sanma] Eserin sadece mizahi yönüne odaklanıp alegorik yönünü gözden kaçırmak

E Seçeneği: [Hüsn ü Aşk'ın soyut karakterlerini karıştırma] İçeriğindeki isimlerin (İbn-i Vakt vb.) sembolik değerini unutmak

Soru 5 Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri

Dinî-tasavvufi Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan ve Hz. Muhammed'in doğumunu, hayatını ve mucizelerini konu edinen eserler, şekil özellikleri bakımından divan edebiyatındaki mesnevilerle aynı kalıpta yazılır. Bir mesnevi eserden alınan aşağıdaki beyitleri inceleyiniz:

Çün doğaldır ol şerîf-i nâm-dar Oldı nûr-ı Ahmed ile nûr-ı yâr

Anası gördü ol demde n'oldı kim Kâinat nûra gark olup doldı kim

Bu beyitler ve ait olduğu tür dikkate alındığında, söz konusu eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

C

Aşk ve erotizm temalarını merkezine alan geleneksel bir aşk mesnevisidir.

B

Dini ve tasavvufi nitelikli bir konuyu, bir mevlid geleneğini işlemketedir.

E

Ahenk unsuru olarak zengin ve tunç kafiye çeşitlerine yer verilmiştir.

D

Kendi içinde kafiyelenen beyitler (aa, bb, cc) şeklinde düzenlenmiştir.

A

Mesnevi nazım biçimiyle ve aruz ölçüsüyle kaleme alınmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Türleri

Divan edebiyatında nazım şekli olarak mesnevi ve bu nazım şekliyle yazılmış tanınmış eserler ile temaları eşleştirilmiştir.

I. Şeyhi -- Harname -- Toplumsal eleştiri

II. Âşık Paşa -- Garipname -- Tasavvufi ve didaktik mesnevi

III. Süleyman Çelebi -- Vesiletü'n-Necat -- Mevlid

IV. Nabi -- Çend-name -- Dinî ve tasavvufi mesnevi

V. Gülşehri -- Mantıku't-Tayr -- Tasavvufi alegorik mesnevi

Yazar, eser ve eserin temasının belirtildiği numaralanmış dizilerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

A

I

E

V

D

IV

B

II

C

III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

IV numaralı öncülde Nabi'ye ait olduğu belirtilen 'Çend-name' adlı eser divan edebiyatında yaygın olarak Güvahi'ye aittir. Nabi'nin didaktik mesnevisi Hayriyye ve Hayrabad'dır.

I numaralı öncülde Şeyhi'nin Harnamesi, Türk edebiyatındaki ilk fabl ve toplumsal eleştiri örneği olarak doğrudur.
II numaralı öncülde Âşık Paşa'nın Garipname'si tasavvufi ve didaktik özellik taşır, doğrudur.
III numaralı öncülde Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n-Necat'ı mevlid türünün en güzel örneğidir, doğrudur.
IV numaralı öncülde Çend-name Nabi'ye değil, Garibî veya Güvahi gibi isimlerle anılan şairlere aittir. Nabi'nin didaktik eserleri Hayriyye ve Hayrabad'dır.
V numaralı öncülde Gülşehri'nin Mantıku't-Tayr'ı tasavvufi alegorik bir mesnevidir, doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Harname'nin türü karıştırılabilir.] Eserin toplumsal hiciv yönü gözden kaçabilir.

C Seçeneği: [Vesiletü'n-Necat'ın teması yanlış yorumlanabilir.] Mevlid türünün tema tanımı sorgulanır.

B Seçeneği: [Garipname'nin yazarı unutulabilir.] Âşık Paşa ile diğer mutasavvıf şairler karıştırılabilir.

E Seçeneği: [Mantıku't-Tayr'ın türü karıştırılabilir.] Alegorik anlatım ile tasavvufi içerik çelişkili sanılabilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Çend-name adlı eserin Güvahi'ye ait olduğunu bilen aday doğru cevaba ulaşır.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı & Mesnevi (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Mesnevi nazım biçimiyle ilgili olarak yukarıdaki numaralanmış bilgilerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi, yukarıda belirtilen türler içinde yer alan bir "siyasetname" örneğidir?

Yukarıda bazı şairler, mesnevileri ve bu eserlerin temel özellikleri verilmiştir. Buna göre tablodaki boş bırakılan yerlere, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilenler getirilmelidir?

Bu parçada sözü edilen edebî türe ve anlatım biçimine aşağıdaki eserlerden hangisi örnek gösterilemez?

Bu beyitler ve ait olduğu tür dikkate alındığında, söz konusu eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yazar, eser ve eserin temasının belirtildiği numaralanmış dizilerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)