AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri & Kıt'a (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

Asumanın kadrini bilmez bu sâfiler heman Ehl-i irfan kadrini ancak yine irfan bilir Biz cihandan bî-nâsibiz kimseden yok itiraz Devlet ü ikbal ile dünyayı nâ-nâdan bilir

Bu dizeler, şekil ve kafiye düzeni göz önüne alındığında aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmış olabilir?

Murabba

Gazel

Tuyuğ

Rubai

Kıt'a

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen dörtlük incelendiğinde matla beytsiz (aa b dizilişine benzer düzensiz kafiyeli, yani xaxa veya xbyb tarzı, daha doğrusu xaya şeklinde ikinci ve dördüncü mısraları kafiyeli) olduğu görülür. Matlası olmayan, genellikle 2-4 beyitten oluşan ve matla beyitli gazelden bu yönüyle ayrılan nazım biçimi Kıt'a'dır.

Şiirin beyitler halinde yazıldığı ve toplam iki beyitten (dört mısradan) oluştuğu tespit edilir.
Kafiye düzenine bakılır: birinci beyit kendi arasında kafiyeli değildir (heman - bilir), ikinci beyit de kendi arasında kafiyeli değildir (itiraz - bilir). Ancak 2. ve 4. mısralar 'bilir' sözcüğü ile redif/kafiye oluşturmuştur (xaya düzeni).
Matla (ilk beyit) mısralarının kendi arasında kafiyeli olmayışı bu nazım biçiminin Gazel veya Rubai olmadığını, Kıt'a olduğunu gösterir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Kafiye düzeni ve beyit sayısı Kıt'a nazım biçiminin özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır.

C Seçeneği: [Tuyuğ ile karıştırma] Dört mısralı ve mani tipine benzer kafiyeli olmasından ötürü tuyuğ zannedilebilir.

B Seçeneği: [Rubai ile karıştırma] Dört mısradan oluşması nedeniyle adaylar rubai ile karıştırabilir; ancak rubailer tek beyitlik aaxa düzenindedir ve aruzun özel kalıplarıyla yazılır.

E Seçeneği: [Gazel ile karıştırma] Aruz vezniyle yazılmış beyit nazım birimli şiirlerin genellikle gazel olarak düşünülmesi.

D Seçeneği: [Murabba ile karıştırma] Dörtlük nazım birimiyle kurulduğu için murabba sanılabilir.

Soru 2 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında eser, nazım şekli ve edebi terimlerle ilgili bazı açıklamalar aşağıda verilmiştir.

I. ----, beş adet mesnevinin bir araya getirilmesiyle oluşan eserler bütünüdür.

II. ----, Hz. Muhammed'i övmek ve onun şefaatini dilemek amacıyla yazılan şiirlerdir.

III. ----, divan edebiyatında dörtlüklerle kurulan ve son mısrası vasıta beyiti olan nazım şeklidir.

IV. ----, gazelin beyitleri arasında konu birliğinin bulunduğunu ifade eden terimdir.

Numaralı cümlelerde boş bırakılan yerlere, aşağıdaki terimlerden hangisi getirilemez?

Tuyuğ

Naat

Yek-âvâz

Müseddes

Hamse

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen öncüllerde divan edebiyatı terimleri eşleştirildiğinde 'Tuyuğ' dışarıda kalmaktadır.

I. öncül beş mesnöviden oluşan eserler bütünü olan 'Hamse' kavramını tanımlar.
II. öncül Hz. Muhammed'i öven şiir türü olan 'Naat'ı ifade eder.
III. öncül dörtlüklerle kurulan ve vasıta beyiti olan nazım şeklini (Müseddes dörtlüklerden oluşmaz, murabba veya muhammes gibi bentlerle kurulur; ancak vasıta beyiti olan bentli nazım şekli tercihen terciibent veya terkibibenttir, Müseddes altılılardan oluşur. Asıl açıkta kalan Tuyuğ'dur çünkü Tuyuğ Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı tek mısralık/dörtlük olup tek bendeliktir ve vasıta beyiti içermez).
IV. öncül beyitleri arasında konu birliği olan gazel 'yek-âvâz' veya 'yek-âhenk' olarak bilinir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Yek-âvâz / Yek-âhenk karışıklığı] IV. öncül gazelde konu birliğini ifade eder.

E Seçeneği: [Nazım şekli bilgisi] Divan edebiyatı nazım şekilleri havuzundan çeldiricidir.

B Seçeneği: [Naat tanımı] II. öncül ile doğru eşleşir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Öncüllerdeki hiçbir tanım Tuyuğ'un teknik yapısıyla (tek dörtlük, hece vezni benzeri yapı/Fâilâtün fâilâtün fâilün) tam uyuşmaz ve açıkta kalır.

A Seçeneği: [Hamse tanımı] I. öncül ile doğru eşleşir.

Soru 3 Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri

Divan edebiyatında vasıta beytiyle oluşturulan uzun nazım şekillerinden biri olan terciibent nazım şeklinin alt birimi olan beyitler bir araya gelerek ana birim olan bentleri oluşturur. Her bent genellikle 5-10 beyitten oluşur. Bentler terkiphane ve vasıta bölümlerinden meydana gelir. Vasıta beytinin her bendin sonunda aynı vasıta beyfiyle tekrarlanması durumu, nazım şekline terkibibent adını kazandırır. Her iki nazım biçiminde de genellikle felsefi, dini ve toplumsal konular işlenir.

Bu parçadaki bilgi yanlışının giderilmesi için, altı çizili numaralanmış yerlerden hangileri birbiriyle yer değiştirmelidir?

I. ile V.

II. ile III.

II. ile IV.

IV. ile V.

I. ile IV.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında bazı nazım şekilleri belirli sanatçılarla özdeşleşmiş ve o sanatçıların adlarıyla anılır hale gelmiştir.

I. Tuyuğ - Kadı Burhanettin

II. Şarkı - Nedim

III. Mesnevi - Mevlana

IV. Rubai - Azmizade Haleti

V. Hiciv - Şeyhi

Yukarıda I. grupta verilen kavramlardan hangisi, II. gruptaki sanatçılardan biriyle eşleştirilemez?

IV.

II.

III.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

V. grupta verilen 'Hiciv' bir nazım şekli değil, bir konudur (tema/tür). Ayrıca Şeyhi hicivleriyle değil, Harname adlı mesnevisiyle tanınır (hiciv denildiğinde ilk akla gelen şair Nef'i'dir). Diğer öncüllerdeki nazım şekilleri ve sanatçı eşleştirmeleri doğrudur.

Tuyuğ nazım şekli Türk edebiyatına kazandırılmış olup Kadı Burhanettin ve Ali Şir Nevai ile anılır.
Şarkı nazım şeklini Türk edebiyatına kazandıran ve en önemli temsilcisi olan şair Nedim'dir.
Mesnevi nazım şeklinin edebiyatımızdaki en büyük ustası ve eseriyle özdeşleşen isim Mevlana'dır.
Rubai denildiğinde edebiyatımızda Azmizade Haleti ilk akla gelen isimlerdendir.
Hiciv bir nazım şekli değil, eleştirel bir konudur; bu nedenle şairle nazım şekli olarak eşleştirilemez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Tuyuğ ile Kadı Burhanettin ilişkisini unutmak.] Aday Kadı Burhanettin'in tuyuğlarıyla ünlü olduğunu hatırlayamayabilir.

D Seçeneği: [Rubai ustalarını karıştırmak.] Azmizade Haleti'nin rubaileriyle tanındığını bilmeyebilir.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Hicivin bir nazım şekli olmadığını ve Şeyhi ile doğrudan nazım şekli olarak eşleşemeyeceğini doğru tespit eder.

C Seçeneği: [Mevlana ve Mesnevi ilişkisini sorgulamak.] Mesnevinin sadece bir tür olduğunu düşünüp sanatçı eşleştirmesini yanlış yorabilir.

B Seçeneği: [Şarkı nazım şeklinin kurucusunu karıştırmak.] Şarkı nazım şeklinin Nedim ile olan güçlü bağını gözden kaçırabilir.

Soru 5 Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri

Divan şiirinde beyitlerinin ortasında da iç kafiye bulunan ve bu yönüyle musammat nazım şekillerine benzetilen gazellere "musammat gazel" (ortadan uyaklı gazel) denir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi musammat gazele örnek olarak gösterilebilir?

Mende Mecnun'dan füZûn âşıklık istidadı var Aşık-ı sadık menem Mecnun'un ancak adı var

Ya Rab belâ-yı aşk ile kıl âşina beni Bir dem belâ-yı aşktan etme cüdâ beni

Aşk ehli olup da mihnet-i hicrâne Ben sabr iderim diyen yalan söyler imiş

Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabip Kılma derman kim helâkim zehr-i dermanındadır

Değildim ben sana mâil sen ettin aklımı zâil Bana ta'n eyleyen gaafil seni görgeç utanmaz mı?

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri & Kıt'a (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dizeler, şekil ve kafiye düzeni göz önüne alındığında aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmış olabilir?

Numaralı cümlelerde boş bırakılan yerlere, aşağıdaki terimlerden hangisi getirilemez?

Bu parçadaki bilgi yanlışının giderilmesi için, altı çizili numaralanmış yerlerden hangileri birbiriyle yer değiştirmelidir?

Yukarıda I. grupta verilen kavramlardan hangisi, II. gruptaki sanatçılardan biriyle eşleştirilemez?

Buna göre aşağıdakilerden hangisi musammat gazele örnek olarak gösterilebilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)