AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Destan Dönemi ve Halk Edebiyatı & Cenknameler ve Battalnâmeler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Destan Dönemi ve Halk Edebiyatı

— Kimdir gelen? Koca bey eytti: — Danişmend Gazi'dir... Tez secde kıl! Yoksa başın gövdeden ayrılır! Gazi diledi ki vura... Hemen bicâhe boynunu sarıp çekti. Komadı ki kılıç vura. Ol dem zincire bağladı, getirdi zindan kapısına. Kapıda otuz nefer var idi. Kamusu gaflette yatmışlardı. Ol dem hançer çıkarıp kılıçtan geçirdi. Kapının kilidini şikest edüp dışarı çıktı. Bir nâra urdu, gürledi. Gaziler işittiler, atlandılar, koşuştular. Hisar halkı birbirine girdi.

Danişmendnâme'den alınan bu parçayla ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

A

Destansı ve olağanüstü unsurlara yer verilmiştir.

D

Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalara eser boyunca yoğun bir şekilde yer verilmiş, süslü bir nesir oluşturulmuştur.

E

Olay merkezli (anlatma esasına dayalı) bir metinden alınmıştır.

C

Sade ve yalın bir anlatım tercih edilmiştir, süslü ve sanatlı söyleyiş ağırlıkta değildir.

B

Dönemin gaza ve cihat zihniyetini yansıtan ifadeler barındırmaktadır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Türk Edebiyatı Tarihi

Türk edebiyatının geçiş dönemi ve sonrasındaki ilk ürünleri ile bu eserlerin özellikleri tabloda verilmiştir.

I. Kutadgu Bilig - Siyasetname özelliği taşıma

II. Divanü Lügati't-Türk - İlk Türkçe ansiklopedik sözlük

III. Atabetü'l-Hakayık - Hakaniye lehçesiyle yazılma

IV. Divan-ı Hikmet - Aruz vezniyle kaleme alınma

V. Garibname - Türk diliyle tasavvufi düşünceleri yayma

Yukarıdaki I. grupta verilen eserlerden hangisi, II. gruptaki özelliklerle doğru olarak eşleştirilmemiştir?

E

V.

D

IV.

B

II.

C

III.

A

I.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

IV numaralı eşleştirmede hata yapılmıştır çünkü Ahmet Yesevi'nin kaleme aldığı Divan-ı Hikmet aruz vezniyle değil, hece vezniyle yazılmıştır.

Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından yazılmış olup ilk siyasetname örneğidir (Doğru).
Divanü Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmud'un yazdığı ilk Türkçe sözlüktür (Doğru).
Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmed Yükneki tarafından Karahanlı (Hakaniye) lehçesiyle yazılmıştır (Doğru).
Divan-ı Hikmet hece vezniyle ve dörtnlüklerle yazılmıştır, aruz vezni kullanılmamıştır (Yanlış).
Aşık Paşa'nın Garibname'si halka tasavvufu öğretmek amacıyla Türkçe yazılmış mesnevi tarzında bir eserdir (Doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Kutadgu Bilig'in türüyle ilgili yanılgı] Eserin mesnevi ve siyasetname özelliği taşıdığını karıştırmak.

C Seçeneği: [Lehçe karışıklığı] Geçiş dönemi eserlerinin yazıldığı dönemin lehçesini karıştırmak.

B Seçeneği: [Sözlük olma özelliğini unutmak] Kaşgarlı Mahmud'un eserinin amacını farklı yorumlamak.

E Seçeneği: [Garibname'nin dili ve içeriği] Aşık Paşa'nın eserinin hedef kitlesini ve dilini karıştırmak.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Divan-ı Hikmet'in hece vezniyle yazıldığını bilmek.

Soru 3 İslamiyet Sonrası Türk Edebiyatı

Türk destanları, oluştukları dönemin kültürel, dini ve sosyal yapısını doğrudan yansıtır. İslamiyet'in kabulüyle birlikte destanlarda işlenen temalar, kahramanlar ve motifler de büyük bir dönüşüm yaşamıştır.

I. Saltuk Buğra Han Destanı

II. Bozkurt Destanı

III. Manas Destanı

IV. Ergenekon Destanı

Yukarıda verilen numaralandırılmış Türk destanlarından hangileri İslamiyet'in kabulünden sonraki döneme aittir?

A

I ve II

C

II ve III

B

I ve III

D

II ve IV

E

III ve IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Destan ve Halk Edebiyatı

Türk edebiyatının farklı dönemlerine ait bazı eserler ve bu eserlerde öne çıkan kahramanlar aşağıda numaralandırılarak verilmiştir.

I. Sarı Kız - Saltuknâme

II. Bogaç Han - Dede Korkut Hikâyeleri

III. Alp Er Tunga - Kutadgu Bilig

IV. Celâl - Atabetü'l-Hakâyık

V. Salur Kazan - Dede Korkut Hikâyeleri

Yukarıda numaralanmış kahramanlardan hangileri, karşılarında verilen eserlerle doğru olarak eşleştirilmemiştir?

A

I. ve II.

D

III. ve IV.

E

IV. ve V.

C

II. ve III.

B

I. ve IV.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III numarada yer alan Alp Er Tunga, Kutadgu Bilig'in değil Alp Er Tunga Destanı'nın kahramanıdır. IV numarada yer alan Celâl ise Atabetü'l-Hakâyık'ın (Edib Ahmed Yükneki'nin eseri, öğretici bir ahlak kitabıdır) kahramanı değil, eserin yazıldığı döneme ait bir hikâye kişisi değildir; Atabetü'l-Hakâyık didaktik bir eserdir ve öyküsel bir kahramanı bulunmamaktadır.

I. Saltuknâme'de Sarı Kız ve benzeri eren/alp tipolojileri yer alır.
II. Dede Korkut Hikâyeleri'nde Bamsı Beyrek, Boğaç Han gibi kahramanlar vardır.
III. Alp Er Tunga, Kutadgu Bilig'in değil Türk destan geleneğinin en önemli figürlerindendir.
IV. Atabetü'l-Hakâyık didaktik bir eserdir, hikâye veya destan kahramanı barındırmaz.
V. Salur Kazan, Dede Korkut Hikâyeleri'nin merkezi figürlerindendir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek] III ve IV numaralı eşleştirmelerin açıkça yanlış olduğunu görmek.

E Seçeneği: [IV ve V numaralı öncülleri hatalı bulmak] Salur Kazan'ın Dede Korkut ile bağını kuramamak.

C Seçeneği: [II ve III numaralı öncülleri karıştırmak] Boğaç Han'ın Dede Korkut'a ait olmadığını sanmak.

B Seçeneği: [I ve IV nolu öncülleri ele almak] Saltuknâme ve Atabetü'l-Hakâyık hakkında bilgi eksikliği.

A Seçeneği: [I ve II nolu eşleştirmelerin yanlış olduğunu düşünmek] Saltuknâme'deki kahraman isimlerine yabancı kalındığı için I. öncülün yanlış olduğu yanılgısına düşülebilir.

Soru 5 Destan Dönemi ve Halk Edebiyatı

Aşağıda Türk edebiyatından bazı eserler numaralandırılarak verilmiştir:

I. Manas Destanı

II. Köroğlu Hikâyesi

III. Ergenekon Destanı

IV. Kerem ile Aslı

V. Alp Er Tunga Destanı

Bu eserlerin tamamı için aşağıdaki özelliklerden hangisi söylenebilir?

B

Nazım-nesir karışık biçimde kaleme alınmaları

C

Olay merkezli, anlatma esasına dayalı metinler olmaları

D

İslamiyet'in kabulünden sonra ortaya çıkmaları

E

Tarihî gerçekliği birebir yansıtmaları

A

Anonim halk edebiyatı ürünleri olmaları

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 İlk ve Önceki Türk Devletleri

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının en önemli ürünlerinden biri olan, yabancı kaynaklarda farklı adlarla (Asur kaynaklarında Moduva, Herodot'ta Modyes, İran kaynaklarında Efrasiyab) anılan Türk hükümdarının hayatı ve mücadeleleri milletler arası destan geleneğine de yansımıştır. Saka (İskit) boyuna mensup bu hükümdarın İranlılarla yaptığı uzun savaşlar ve hileyle öldürülmesi süreci, iki komşu kültür arasındaki destansı anlatıların temelini oluşturmuştur.

Metinde özellikleri verilen ve Türk-İran mücadelesinin izlerini taşıyan destanın kahramanı olan Saka hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

A

Şu

D

Mete Han

E

Atilla

B

Bumin Kağan

C

Alp Er Tunga

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Metinde bahsedilen ve Asur, Yunan ve İran kaynaklarında adı geçen, İranlılarla savaşları ile bilinen Saka hükümdarı Alp Er Tunga'dır ve bu olaylar Alp Er Tunga Destanı'nı oluşturur.

Metinde geçen Saka devleti hükümdarı vurgusuna dikkat edilir.
İran kaynaklarında 'Efrasiyab', Herodot'ta 'Modyes' olarak geçen tarihi figürün Alp Er Tunga olduğu bilgisi hatırlanır.
Bu figür etrafında şekillenen destanın Alp Er Tunga Destanı olduğu belirlenir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Mete Han ile Saka hükümdarlarının karıştırılması.] Mete Han'ın Asya Hun Devleti'nin en önemli hükümdarı olması ve Oğuz Kağan Destanı ile ilişkilendirilmesi.

E Seçeneği: [Avrupa Hun hükümdarı ile Saka hükümdarının karıştırılması.] Atilla'nın da savaşçı bir Türk hükümdarı olması nedeniyle akla gelmesi.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Metindeki tüm anahtar kelimeler Alp Er Tunga'yı işaret etmektedir.

B Seçeneği: [Devlet kurucu hükümdar isimlerinin destan kahramanlarıyla karıştırılması.] Köktürk devletinin kurucusu olan Bumin Kağan ile destan kahramanlarını ilişki kurma yanılgısı.

A Seçeneği: [Şu Destanı ile Alp Er Tunga Destanı'nın kahramanlarının karıştırılması.] Saka boyuna ait başka bir hükümdar olduğu için adaylar karıştırabilir.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Destan Dönemi ve Halk Edebiyatı & Cenknameler ve Battalnâmeler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Danişmendnâme'den alınan bu parçayla ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Yukarıdaki I. grupta verilen eserlerden hangisi, II. gruptaki özelliklerle doğru olarak eşleştirilmemiştir?

Yukarıda verilen numaralandırılmış Türk destanlarından hangileri İslamiyet'in kabulünden sonraki döneme aittir?

Yukarıda numaralanmış kahramanlardan hangileri, karşılarında verilen eserlerle doğru olarak eşleştirilmemiştir?

Bu eserlerin tamamı için aşağıdaki özelliklerden hangisi söylenebilir?

Metinde özellikleri verilen ve Türk-İran mücadelesinin izlerini taşıyan destanın kahramanı olan Saka hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)