AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Anlatım Teknikleri ve Paragraf Yorumu & Hikâyede Yapı ve Anlatıcı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Yıllardır uğramadığım o eski sahil kasabasına bu sabah sisler dağılmadan vardım. Paslı tren raylarının yanındaki tek katlı istasyon binası, çocukluğumun en canlı hatıralarını saklıyordu sanki. İçimde tarif edilmez bir burkulma, geçmişin tozlu sayfalarını karıştırma arzusu belirdi. Peronun köşesinde, yıllar önce babamı uğurladığımız o bankta biraz soluklandım. İstasyon memuru, elindeki siyah defteri karıştırarak ağır adımlarla yanıma yaklaştı. – Trenler artık bu saatte kalkmıyor beyefendi, dedi. – Biliyorum Hasan Efendi, sadece eski günleri yoklamaya geldim, diye fısıldadım.

Hikâye türü, edebiyatımızda Tanzimat'la birlikte Batılı anlamda yer almaya başlamıştır. Bu süreçte hem dünya edebiyatındaki ilk örnekler hem de Türk edebiyatındaki ilk adımlar türün gelişim çizgisini belirlemiştir.

Batılı anlamdaki ilk örnekleri Tanzimat Dönemi'nde görülen, olay merkezli gelişen ve kısa olmasıyla romandan ayrılan bu yazınsal tür; Millî Edebiyat döneminde Ömer Seyfettin ile bağımsız bir kimlik kazanmış, Cumhuriyet döneminde ise Memduh Şevket Esendal'ın 'Çehov tarzı' (durum hikâyesi), Sait Faik Abasıyanık'ın ise modern ve birey odaklı yaklaşımlarıyla zirveye ulaşmıştır.

İnsanın iç dünyasını ya da dış gerçekliğini mercek altına alan, geniş soluklu bir kurgu yerine dar bir kesiti, anı veya durumu ele alan bu sanat eseri; yoğun anlatımı, gereksiz ayrıntılardan arındırılmış yalın dili ve okuyucuyu sarsan finaliyle öne çıkar. Yazarın hayata ve insana dair çarpıcı bir gerçeği kısa ama etkili bir fırça darbesiyle sunduğu bu tür, hayatın akışından koparılan bir anın sanatla taçlandırılmasıdır.

Serim, düğüm, çözüm bölümlerine dayanan ve okuyucuyu merak unsuruyla sonuca ulaştıran anlatımlara ---- adı verilir. Bu türün dünya edebiyatındaki en önemli temsilcisi Guy de Maupassant iken, Türk edebiyatındaki öncüsü Ömer Seyfettin'dir. Buna karşılık, hayatın akışı içinde belli bir anı dondurarak kişilerin iç dünyasını ve psikolojik durumlarını ön plana çıkaran, meraktan çok duygu ve izlenim uyandırmayı amaçlayan tür ise ---- olarak adlandırılır.