AYT Türk Dili og Edebiyatı: İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı & Geçiş Dönemi (XI - XII. Yüzyıl) (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte edebiyatlarında hem biçim hem de içerik anlamında önemli değişimler yaşanmıştır. Bu süreç, eski Türk kültür unsurları ile yeni İslam kültürünün sentezlendiği bir 'geçiş' niteliği taşımaktadır.

Bu dönemin özellikleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sanat yapmak amacı ön planda tutularak eserler tamamen bireysel ve lirik temalar üzerine kurulmuştur.

Eserlerde Arapça ve Farsçanın etkileri görülmeye başlanmış ancak ulusal kimlik ve dil bilinci bütünüyle dışlanmamıştır.

Nazım biriminde hem ulusal ölçümüz olan dörtlük hem de İslamiyet'in etkisiyle gelenekleşen beyit birimi bir arada kullanılmıştır.

Toplumu aydınlatma ve eğitme amacı gütüldüğünden eserler genel olarak didaktik bir nitelik taşımaktadır.

Yazımında hem Uygur alfabesi hem de İslam coğrafyasının etkisiyle Arap alfabesi kullanılmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Türk-İslam Devletleri Kültür ve Medeniyeti

Yusuf Has Hacip, Karahanlı hükümdürüne sunduğu eserinde devlet yönetimi ve bireysel erdemler üzerine şu değerlendirmelerde bulunmuştur:

I. Akıl insana doğru yolu gösteren bir kılavuzdur; bilgi ise insanı yücelten ve koruyan en güvenilir sığınaktır.

II. Anlayış ve bilgi sahibi olan kimse, hayatın güçlüklerini aşarak hem bu dünyada huzur bulur hem de yüce makamlara erişir.

Buna göre Yusuf Has Hacip'in bu öğütleriyle aşağıdakilerden hangisini vurguladığı söylenebilir?

Bilimsel çalışmaların yalnızca yöneticilerin eğitimi için planlanmasının zorunlu olduğunu

Akıl ve bilginin insanı hem maddi hem de manevi yönden kurtuluşa ve huzura ulaştıracağını

Devlet yönetiminde asıl eserin askeri güç değil, ekonomik refah olması gerektiğini

Cahil toplumların başka devletlerin egemenliği altına girmeye mahkum olduğunu

Toplumsal eşitsizliklerin ancak kanunların sert uygulanmasıyla giderilebileceğini

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

Ahmet Yesevi'nin hikmetlerinden hareketle düzenlenen aşağıdaki dörtlükte tasavvufi bir derinlik işlenmiştir: "Nefse uyup yollarda şaşırmayın sakın, Ölüm gelip kapıyı çalmadan yakın, Arş-ı alâ nuruyla doldu kainat, O sebepten altmış üçte girdim yere!" Bu dörtlük ve içerdiği özellikler göz önüne alındığında, Türk edebiyatının bu dönemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu dörtlük ve içerdiği özellikler göz önüne alındığında, Türk edebiyatının bu dönemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Eser, somut ve dünyevi olayları ele alan destan geleneğinin doğrudan devamı niteliğindedir.

Şekil bakımından eski Türk şiiri nazım biçimlerinin izlerini taşımaktadır.

Arap ve Fars kültürünün etkilerinin Türk kültürüyle harmanlanmaya başladığı bir geçiş süreci ürünüdür.

İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk edebiyatına giren tasavvufi düşüncenin ilk örneklerindendir.

Şair, Hz. Muhammed'in vefat yaşına olan bağlılığını ve manevi duyuşunu şiire yansıtmıştır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Divan-ı Hikmet gibi eserler destan geleneğinin değil, İslamiyet'in kabulüyle başlayan tasavvufi halk edebiyatının ürünüdür.

Dörtlükteki tasavvufi söyleyiş ve 'altmış üçte girdim yere' ifadesi Hz. Muhammed'in vefat yaşına göndermedir.
Bu durum eserin dini-tasavvufi karakter taşıdığını gösterir.
Destan geleneği ise daha çok ulusal, somut, kahramanlık ve toplumsal olayları işler.
Dolayısıyla bu tür eserler destan geleneğinin doğrudan devamı değil, yeni bir dönemin (Geçiş Dönemi ve Tasavvufi Edebiyat) kurucusudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Geçiş dönemi kültürel sentezi] İslamiyet'in etkisiyle Arapça ve Farsça kelimeler dile girmeye başlamıştır, doğrudur.

D Seçeneği: [Tasavvufun başlangıcı] Ahmet Yesevi tasavvuf edebiyatının kurucusudur, bu ifade doğrudur.

B Seçeneği: [Biyografik/Dini gönderme] Altmış üç yaşı Hz. Muhammed'in vefat yaşıdır ve şairin ona duyduğu bağlılığı simgeler, doğrudur.

A Seçeneği: [Şekil özellikleri] Dörtlük nazım biriminin kullanılması eski Türk şiiri geleneklerinin sürdüğünü gösterir, doğrudur.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Aday metnin dini-tasavvufi olduğunu kavradığı için bu seçeneğin yanlış olduğunu (destan geleneği olmadığını) fark eder.

Soru 4 İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

Türklerin İslamiyet'i kabulünden sonra edebiyatımızda hem eski millî geleneklerin hem de yeni İslam kültürünün izleri birlikte görülmeye başlanmıştır. Bu dönemin önemli iki eseri olan *Kutadgu Bilig* ile *Atabetü'l-Hakayık*, içerik ve şekil özellikleri bakımından hem benzerlikler hem de ayrılıklar barındırır.

Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi adı geçen her iki eserin ortak özelliklerinden biridir?

Aruz vezninin yanında hece ölçüsünün de ortak bir şekilde kullanılmış olması

Hakaniye lehçesiyle yazılmış olup hem ahlaki öğütler içermesi hem de ölçülü ve uyaklı bir biçimde oluşturulması

Yazıldıkları dönemin hükümdarlarına sunulan birer siyasetname niteliği taşıması

Her iki eserin de didaktik bir nitelik taşıyıp nazım birimi olarak beyit ve dörtlükleri birlikte barındırması

Arapça ve Farsça kelimelere hiç yer verilmeyerek tamamen arı bir Türkçe ile kaleme alınmaları

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 İslamiyet Etkisindeki İlk Türk Edebiyatı

Karahanlı dönemi Türk edebiyatının mahiyeti incelendiğinde, eserlerin biçimsel ve içeriksel yapısında iki farklı kültür evresinin izlerinin sentezlendiği görülür. Bu durum, dönemin hem milli değerleri koruma refleksini hem de yeni medeniyet dairesine uyum sağlama çabasını yansıtır.

I. Nazım birimi olarak hem dörtlük hem de beyit sistemine yer verilmesi

II. Aruz ölçüsünün yanında ulusal ölçü olan hece ölçüsünün de kullanılması

III. Arapça ve Farsça sözcüklerin şiir dilinden tamamen dışlanıp arı bir Türkçe ile yazılması

IV. Ahenk unsuru olarak hem kafiye ve redife hem de çapkraz/düz uyak anlayışına başvurulması

Bu dönem eserlerinden biri olan Divânü Lügati't-Türk veya Kutadgu Bilig'deki manzum parçalar dikkate alındığında, yukarıdaki numaralandırılmış özelliklerden hangileri Türk edebiyatındaki "İslam Öncesi" ile "İslami Dönem" kültürlerinin bir arada yansıtıldığının doğrudan bir göstergesidir?

II. ve III.

I. ve II.

I. ve III.

II. ve IV.

III. ve IV.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Geçiş dönemi eserleri, hem milli/eski gelenekleri (hece ölçüsü, dörtlük nazım birimi) hem de yeni dini/kültürel medeniyetin unsurlarını (aruz ölçüsü, beyit nazım birimi) bünyesinde barındırır.

I. öncül: Dörtlük (İslam öncesi nazım birimi) ve beyit (İslami dönem/Arap-Fars nazım birimi) birlikte kullanılmıştır. Bu durum iki dönemin sentezini gösterir.
II. öncül: Hece ölçüsü (İslam öncesi) ile aruz ölçüsü (İslami dönem) bir arada yer almıştır.
III. öncül: Geçiş dönemi eserlerinde Arapça ve Farsça sözcükler tamamen dışlanmamıştır, aksine günden güne edebiyata girmeye başlamıştır.
IV. öncül: Kafiye ve redif her iki dönemde de ortak bir ahenk unsurudur, dolayısıyla iki dönemin sentezi için ayırt edici bir ikilik oluşturmaz.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Ölçü ve dil karışıklığı] II. öncülün doğruluğuna inanan ancak III. öncüldeki çeldiriciye düşen adaylar bu şıkkı seçebilir.

E Seçeneği: [Genelleme hatası] III ve IV öncüllerindeki kavramsal yanılgıları fark edemeyen adayların düştüğü tuzaktır.

D Seçeneği: [Ahenk unsurları yanılgısı] Kafiye ve redifin her dönemde ortak olması nedeniyle IV. öncül ayırt edici bir geçiş dönemi kriteri değildir.

B Seçeneği: [Dil saflığı yanılgısı] Geçiş döneminde arı bir Türkçe olduğunu sanan aday III. öncülü doğru kabul edebilir.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II numaralı öncüller hem şekil (beyit/dörtlük) hem de ölçü (aruz/hece) bakımından iki dönemin sentezini eksiksiz açıklar.

AYT Türk Dili og Edebiyatı: İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı & Geçiş Dönemi (XI - XII. Yüzyıl) (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dönemin özellikleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Buna göre Yusuf Has Hacip'in bu öğütleriyle aşağıdakilerden hangisini vurguladığı söylenebilir?

Bu dörtlük ve içerdiği özellikler göz önüne alındığında, Türk edebiyatının bu dönemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi adı geçen her iki eserin ortak özelliklerinden biridir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Tiyatro & Epik Tiyatro (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Dünya Edebiyatı & Klasik Dönem ve William Shakespeare (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı Akımları ve Sanatçıları & Klasisizm, Romantizm, Realizm (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Batı Edebiyatı & Realizm ve Önemli Romanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: Şiir Bilgisi & Ölçü, Kafiye, Şive ve Nazım Biçimleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)